Chiều ngày 2-9-1945, tại Quảng trường Ba Đình (Hà Nội), Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ lâm thời đọc bản Tuyên ngôn Độc lập khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa (nay là nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam).

Bác Hồ và Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong ngày Độc lập
Bác Hồ và Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong ngày 2-9-2945. Ảnh: Võ An Ninh 

Hôm ấy, khi bài Tiến quân ca vang lên và buổi lễ vừa dứt, một chiếc ô tô tiến sát vào chân kỳ đài. Xe đến đón Chủ tịch Hồ Chí Minh đi bên có Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Khoảnh khắc lịch sử quý giá ấy được thu vào ống kính của Nghệ sĩ nhiếp ảnh Võ An Ninh.

Trong cuốn "Ở với Người - Ở với đời", Nghệ sĩ nhiếp ảnh Võ An Ninh kể: "Đúng lúc Cụ Hồ và ông Giáp đã ngồi vào xe và xe chưa lăn bánh, tôi nhào tới đưa máy vào khoang cửa và nói: Thưa cụ, vừa rồi trên kỳ đài đông quá, con không chụp được ảnh cụ. Xin cụ cho phép con được lấy một hình của cụ. Cụ Hồ khẽ gật đầu. Nhưng lúc ấy, Cụ Hồ đang đội mũ. Trời đã về chiều. Cái mũ cát vành rộng lại che mất nhiều ánh sáng. Tôi đánh liều: Thưa cụ, con muốn cụ hạ chiếc mũ xuống ạ. Ông Giáp ngồi bên tủm tỉm cười như hiểu ý tôi. Ông đưa tay lên hạ cái mũ của Cụ Hồ đang đội và nhìn tôi, nói: Này thì bỏ mũ xuống".

Trong bức ảnh, Chủ tịch Hồ Chí Minh ngồi bên có ông Giáp, cả hai gương mặt đều cương nghị, nhưng hiền hòa, có chút khắc khổ vì những lo toan cho vận nước ở giờ phút ngàn cân treo sợi tóc. Hơn nữa, đây là tấm ảnh chụp vào ngày lịch sử muôn đời ghi nhớ của dân tộc ta ngay sau khi Cụ Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập với quốc dân đồng bào của cả nước và thế giới. Những đốm nắng chiều rơi trên khuôn mặt hai nhà cách mạng trở thành những yếu tố thật kỳ diệu như khắc họa một thời gian khó và quyết liệt của cả một dân tộc mà Hồ Chủ tịch và Võ Nguyên Giáp cùng nhiều nhà cách mạng khác là những nhân vật đại diện.

(Theo Báo QĐND)