Theo quốc lộ 80 hướng Rạch Giá - Hà Tiên, đến trung tâm huyện Hòn Đất, rẽ trái, đi thêm khoảng 12km là đến mộ của Chị Sứ. Tọa lac ngay chân Hòn Đất, thuộc xã Thổ Sơn, ngôi mộ được xây dựng khang trang theo kiến trúc đặc trưng của văn hóa Nam Bộ cách chỗ chị bị xử tử năm xưa khoảng vài trăm mét. Trong những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước, với vị thế chiến lược, Hòn Đất thường diễn ra các đợt giao tranh rất liệt giữa bộ đội cách mạng với quân thù địch.

Toàn cảnh khu nhà mồ nhìn từ bên ngoài. Ảnh: Lục Tùng
Toàn cảnh khu nhà mồ nhìn từ bên ngoài. Ảnh: Lục Tùng

Lợi dụng vũ khí vượt trội, hỏa lực mạnh,  quân địch thường xuyên cày xới, khiến vùng đất khốn khó này càng thêm khốn khó. Tuy nhiên, điều này chẳng những không làm khó được, mà còn làm bật dậy tinh thần quả cảm, anh dũng của những người lính Cụ Hồ, mà chị Sứ là điển hình.

Sinh ra trong gia đình giàu truuyền thống cách mạng ở  xã Lương Phi (huyện Tri Tôn, An Giang) nên chị Sứ sớm đi theo tiếng gọi chống Mỹ cứu nước. Năm 13 tuổi, chị thoát ly gia đình theo cách mạnh, hoạt động ở vùng Hòn Đất.

Và chị đã anh dũng tham gia vào cuộc đụng độ không cân sức. Kẻ thù đã dùng khí giới tối tân và ngăn đường tiếp tế, nhưng bằng mưu trí và lòng quả cảm, bộ đội ta đã tận dụng địa hình hiểm trở của hang động, rừng cây đã làm thất bại ý đồ “đánh nhanh, thắng nhanh”, “nhổ cỏ tận gốc” của chúng.

Mộ chị Sứ. Ảnh: Lục Tùng
Mộ chị Sứ. Ảnh: Lục Tùng

Sau nhiều ngày cầm cự, nguồn nước uống dự trữ trong hang dần cạn. Chị Sứ đã xung phong nhận lãnh trách nhiệm ra hang mang nước về cho bộ đội. Ngày 9.1.1962, trong lúc đi lấy nước thì chị bị rơi vào tay địch.

Sau nhiều ngày tra tấn dưới nhiều hình thức man rợ mà không khai thác được gì từ người con gái trung kiên, địch đã sát hại. Trước cái chết, chị vẫn hiên ngang khiến kẻ thù khiếp sợ khi bình thản báo động cho đồng chí trong hang biết về kế hoạch đầu độc nguồn nước suối, bằng cách hô to:“Trong nước có độc”. Nhờ đó mà đồng đội trong hang thoát kế hèn.

Cái chết của chị không chỉ cứu được nhiều đồng đội mà còn hung đúc tinh thần oanh liệt để những người lính Cụ Hồ trong hang phá vỡ âm mưu bao vây Hòn Đất.

Sau ngày thống nhất đất nước, chị được phong tặng danh hiệu Anh hng Lực lượng vũ trang. Nhưng trước đó, hành động hào hùng của chị đã đi vào lòng người dân Việt Nam và nhân dân yêu chuộng hòa bình trên toàn thế giới qua nhân vật văn học: Chị Sứ. Cuộc chiến đấu ngoan cường của người con xứ núi An Giang, đã làm bật dậy cảm xúc của nhà văn đồng hương Anh Đức.

Vì vậy, dù chưa một lần đến đây,  nhưng bằng con tim nhạy cảm  và bút pháp tài hoa, cây bút văn xuôi bậc thầy đất An Giang đã khắc họa nên nhân vật văn học điển hình trong hoàn cảnh điển hình của “Nam Bộ thành đồng” trong tiểu thuyết “Hòn Đất”.

Trân trọng tấm hương hy sinh anh dũng đó, Đảng bộ và nhân dân tỉnh Kiên Giang đã cho xây khu mộ chị gần nơi chị ngã xuống năm xưa với nhiều công trình phụ trợ đã khiến cho di tích sớm trở thành điểm sinh hoạt cách mạnh, truyền thống.

Tượng và phù điêu phía sau khu nhà mồ. Ảnh: Lục Tùng
Tượng và phù điêu phía sau khu nhà mồ. Ảnh: Lục Tùng

Hơn thế nữa, nó còn gợi cho du khách cảm xúc về cái đẹp của sinh cảnh thiên nhiên của vùng bán sơn địa và nhất là những cảm xúc đến rưng rưng về một Việt Nam ngoan cường và anh dũng.

Ngoài kiến trúc đặc trưng của ngôi nhà mồ, cảm xúc đeeo đuổi du khách đến tận khi ra về vẫn chưa thôi là sinh cảnh hồ sen. Tọa lạc ngay trước khu mộ, nhiều người cứ nghĩ đó là hố nước sinh cảnh hay phong thủy do kiến trúc sư dựng nên, nhưng không, đó là “di chứng” của  hố bom do kẻ thù gây ra.

Vào những dịp lễ, khu mộ chị Sứ được nhiều đơn vị chọn làm nơi mít tinh. Ảnh: Lục Tùng
Vào những dịp lễ, khu mộ chị Sứ được nhiều đơn vị chọn làm nơi mít tinh. Ảnh: Lục Tùng

Vì thế, chỉ cần một lần được nhìn, được nghe, chắc chắn mọi người sẽ thấu cảm đến tận cùng về sự ác liệt của chiến tranh...

Phía sau nhà mồ, về hướng chân núi là bức bức phù điêu nghệ thuật khắc họa hình ảnh cuộc đấu tranh kiên cường của chiến sĩ và nhân dân Hòn Đất trong những năm chiến tranh ác liệt...

Sắp đến ngày thành lập Quân đội nhân dân, sẽ thật ý nghĩa khi về nguồn với Hòn Đất, thăm mộ người Anh hùng độc đáo Phan Thị Ràng - chị Sứ!

(theo Báo Lao Động)