Có những bức thư được viết trong vài giờ ngắn ngủi giữa tiếng bom rền, nhưng phải mất hơn nửa thế kỷ mới được đọc bằng tất cả sự thấu hiểu của thời bình. Những lời hẹn “đợi anh về” không bao giờ trở thành hiện thực, đã hóa thành lời thề thủy chung theo suốt cuộc đời của những người phụ nữ ở lại. Câu chuyện về liệt sĩ Lê Văn Huỳnh và bà Đặng Thị Xơ, cùng người phụ nữ gần 60 năm chờ đợi liệt sĩ Huỳnh Văn Quên, là biểu tượng đẹp đẽ của lòng thủy chung, son sắt và sự hy sinh thầm lặng.
Bức thư viết giữa lằn ranh sinh tử
Những ngày tháng Bảy lịch sử, dưới cái nắng oi ả của mùa hè, từng đoàn người từ khắp mọi miền Tổ quốc đến Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Thành cổ Quảng Trị viếng, tri ân các Anh hùng liệt sĩ đã thấy được nhiều di vật, hình ảnh… của các chiến sĩ đã anh dũng hy sinh được trưng bày tại đây. Trong số đó, xúc động hơn cả là bức thư 10 trang được trưng bày trong tủ kính của liệt sĩ Lê Văn Huỳnh, quê ở Kiến Xương (Thái Bình cũ, Hưng Yên ngày nay) gửi cho gia đình trong những ngày chiến đấu ác liệt bảo vệ Thành cổ Quảng Trị.
*Bức thư của liệt sĩ Lê Văn Huỳnh được trưng bày tại Bảo tàng Thành cổ Quảng Trị.
Điều khiến nhiều người lặng đi là người viết bức thư ấy dường như đã biết trước số phận của mình. Đầu năm 1972, chỉ ít ngày sau lễ cưới giản dị với cô gái cùng làng Đặng Thị Xơ, chàng sinh viên đại học Lê Văn Huỳnh gác lại giảng đường, từ biệt mẹ và người vợ trẻ để vào chiến trường Quảng Trị. Cuộc hôn nhân của họ ngắn ngủi đến xót xa: Ba lần gặp gỡ, bảy ngày làm vợ chồng, rồi chia xa mãi mãi.
Trong ký ức của bà Đặng Thị Xơ, người chồng luôn mang theo lời hứa: “Đánh giặc xong anh sẽ về”. Nhưng chính anh, ở một nơi nào đó bên dòng Thạch Hãn, lại cảm nhận rất rõ ngày trở về ấy sẽ không đến. Ngày 11/9/1972, giữa những ngày Thành cổ rung chuyển bởi bom đạn, anh ngồi trong chiến hào viết bức thư gửi gia đình. Anh không gọi đó là di chúc, chỉ nhẹ nhàng mở đầu: “Hôm nay con ngồi đây biên vài dòng chữ cuối cùng, phòng khi đã đi nghiên cứu bí mật trong lòng đất…”. Anh viết như đang chuẩn bị cho một chuyến đi rất xa, nơi người ở lại cần được chuẩn bị trước để bớt đau lòng.
Có lẽ dự cảm được điều này, trong thư để lại, anh dặn dò mẹ và vợ: “Mẹ đừng buồn, coi như con đã sống trọn đời cho Tổ quốc mai sau,… Em thương yêu, nếu thực sự thương anh thì hằng năm đến ngày này hãy thắp vài nén hương tưởng nhớ anh. Nếu có điều kiện hãy cứ đi bước nữa vì đời em còn trẻ lắm”… Những dòng chữ ấy đã trở thành lời trăng trối của anh, bởi ngày 2/1/1973, anh Huỳnh đã anh dũng hy sinh khi mới 24 tuổi.
Điều nghẹn ngào nhất trong thư là những dòng anh dành cho người vợ trẻ. Anh thương người vợ chưa kịp hưởng những tháng ngày hạnh phúc đã phải sống trong chờ đợi. Thương đến mức, trong những giờ phút đối diện cái chết, điều anh nghĩ nhiều nhất vẫn là nỗi cô đơn của người ở lại. Ba từ “em thương yêu” được anh lặp đi lặp lại nhiều lần khi nhắc đến người vợ, cũng đủ thấy tình cảm mà anh dành cho chị, cũng như sự đau đớn, dằn vặt khi phải nói lời chia xa mà chẳng có cơ hội chia tay lần cuối.
Đặc biệt, trong thư anh còn chỉ dẫn rất tỉ mỉ đường cho vợ để có thể đến đưa hài cốt của mình về: “…Đi tàu vào thị xã Quảng Trị, qua sông Thạch Hãn … Từ thị xã qua cầu, ngược trở lại, hỏi thăm thôn Nhan Biều. Em cứ đi đến đó, tính xuôi theo dòng nước thì ở cuối làng. Đến đó sẽ tìm thấy tấm bia ghi tên anh đục trên mảnh tôn. Mộ anh ở đó…”.
*Bà Đặng Thị Xơ vẫn sống một mình, bền bỉ hương khói thờ chồng.
Những dòng chữ ấy cho thấy người lính đã dự cảm chính xác về nơi mình sẽ nằm xuống. Có lẽ, giữa Thành cổ Quảng Trị, nơi mỗi tấc đất đều hứng chịu hàng trăm quả bom, những người lính trẻ hiểu rằng sự sống và cái chết chỉ cách nhau trong một khoảnh khắc.
Giữa khốc liệt bom đạn của Thành cổ, anh Lê Văn Huỳnh vẫn dành những dòng chữ đẹp nhất cho mẹ, cho vợ và cho quê hương không phải để kể về gian khổ, mà để động viên người ở lại. Đó không chỉ là sự bình thản của một người lính, mà là bản lĩnh của cả một thế hệ đã coi cái chết nhẹ hơn độc lập, tự do của dân tộc.
Người vợ giữ trọn lời thề
Nếu lá thư của liệt sĩ Lê Văn Huỳnh là biểu tượng của sự hy sinh, tấm lòng với tổ quốc, thì cuộc đời bà Đặng Thị Xơ là biểu tượng của lòng thủy chung. Lá thư đó của anh đã không đến tay gia đình ngay, mà nằm lặng lẽ dưới đáy ba lô. Mãi đến năm 1975, bức thư mới được phát hiện. Từ đó, nó trở thành báu vật của bà Xơ. Nhiều người khuyên bà đi thêm bước nữa, bà chỉ lặng lẽ mỉm cười. Lời hứa “đợi anh về” chưa bao giờ kết thúc.
*Sau 29 năm kể từ ngày liệt sĩ Lê Văn Huỳnh hy sinh, gia đình mới đón được liệt sĩ Lê Văn Huỳnh trở về quê hương.
Suốt gần 30 năm, bà mang lá thư đi khắp Quảng Trị tìm chồng. Bà tin rằng, nếu chồng đã cố gắng để lại dấu vết, bà cũng phải đưa anh trở về. Năm 2002, nhờ sự chỉ dẫn theo bức thư, bà Xơ cùng các đồng đội đã tìm thấy phần mộ của người chồng. Tuy nhiên, chỉ khác duy nhất là phần mộ của chồng bà được tìm thấy ở thôn Thượng Phước chứ không phải thôn Nhan Biều I (hai thôn này nằm sát cạnh nhau).
Tại nơi ấy, lời hẹn năm nào được nối lại. Khi những di vật và tấm mảnh tôn khắc tên anh được tìm thấy, bà Xơ đã đón anh trở về trong chiếc tiểu sành nhỏ bé. Một cuộc đoàn tụ không còn tiếng cười, chỉ có nước mắt của người vợ đã dành nửa cuộc đời để giữ trọn lời hứa. Đến nay, bà vẫn ở vậy, bởi trong trái tim bà, cuộc hôn nhân 7 ngày ấy chưa bao giờ khép lại.
Người con gái đợi mùa xuân suốt 58 năm
Nếu câu chuyện của bà Đặng Thị Xơ khiến người ta xúc động bởi nghĩa vợ chồng, thì cuộc đời bà Nguyễn Thị Lệ ở Tây Ninh lại khiến nhiều người lặng đi bởi một chữ “đợi”. Năm 1965, bà gặp chiến sĩ Huỳnh Văn Quên khi ông đóng quân tại địa phương. Khi đó, cô gái Nguyễn Thị Lệ vừa tròn đôi mươi, ngày ngày phụ trách việc tiếp tế, nấu ăn cho bộ đội. Tình yêu của họ lớn lên từ những bộ quân phục rách được bà kiên nhẫn vá víu cẩn thận, từng bữa ăn được tiếp tế cho bộ đội. Ngày chia tay, anh nói giản dị: “Anh làm tròn nhiệm vụ rồi sẽ về cưới em”.
Mùa Xuân Mậu Thân 1968, người yêu bà hy sinh. Tấm giấy báo tử khiến cô gái đôi mươi ngã quỵ. Nhiều năm sau chiến tranh, dù không ít người ngỏ ý muốn cùng san sẻ gánh nặng cuộc đời, người thân cũng cũng khuyên nhủ nên tìm một bến đỗ để bớt hiu quạnh lúc xế bóng nhưng bà khước từ mọi mai mối. Với bà, một lần trao đi tấm chân tình là một đời chung thủy, dẫu biết con đường phía trước chỉ còn một mình cô đơn.
Trong gia đình liệt sĩ, bà luôn được gọi bằng cái tên thân thương: “Chị Hai” – danh xưng dành cho người vợ của anh cả. Dù không có hôn thú, bà vẫn có mặt trong mọi ngày giỗ, chăm lo bàn thờ như người con trong nhà. Tình yêu chân thành không cần tờ giấy chứng nhận, nó được đo bằng sự thủy chung suốt gần 60 năm. Khi hay tin Nhà nước tìm được hài cốt liệt sĩ Quên, bà đã bật khóc: “Mấy chục năm không biết anh ở đâu. Giờ tìm được anh về, em mãn nguyện rồi…”
Tình yêu còn sống mãi cùng Tổ quốc
Nửa thế kỷ đã trôi qua, những người lính năm ấy phần lớn đã trở thành tên trên bia mộ. Nhưng tình yêu của họ vẫn sống trong những bức thư úa màu, trong những cuộc hành trình tìm kiếm hài cốt kéo dài hàng chục năm. Bức thư của liệt sĩ Lê Văn Huỳnh tại Bảo tàng Thành cổ Quảng Trị đã trở thành hiện vật lay động hàng triệu trái tim. Nhiều bạn trẻ đọc để hiểu rằng hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng xương máu của người lính, bằng nước mắt và tuổi xuân của biết bao người phụ nữ.
Có người hỏi bà Xơ điều gì giúp bà sống một mình hơn 50 năm qua, bà mỉm cười: “Ông ấy mất rồi, nhưng qua lá thư này, cứ như đang hiện diện mỗi ngày”. Còn bà Nguyễn Thị Lệ vẫn gọi người yêu bằng tiếng “anh” trìu mến. Dù một người là vợ, một người chưa kịp làm vợ, họ đều có chung lòng son sắt dành cho người lính đã hiến dâng tuổi xuân cho Tổ quốc.
*Bà Nguyễn Thị Lệ (áo tím) nay tóc đã bạc màu, vẫn giữ trọn lời hứa thủy chung với liệt sĩ Huỳnh Văn Quên dù chưa một lần được làm vợ.
Chiến tranh đã lùi xa, nhưng những lời hẹn chưa bao giờ cũ. Những mối tình không kết thúc bằng đám cưới đã được viết tiếp bằng cả một đời thủy chung. Sự hy sinh không chỉ nằm ở khoảnh khắc ngã xuống, mà còn ở những người phụ nữ âm thầm giữ gìn ký ức. Để mỗi mùa tháng Bảy, khi khói hương lan tỏa trên những nghĩa trang, những bức thư, những câu chuyện cùng sự hiện diện của người phụ nữ năm nào vẫn kể cho thế hệ hôm nay- câu chuyện về một thế hệ đã sống, đã yêu và đã hiến dâng trọn trái tim mình cho Tổ quốc.
Theo Báo Công Lý