Thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, tỉnh Nghệ An được lựa chọn là địa phương làm trước để rút kinh nghiệm trong công tác lấy mẫu, bàn giao mẫu hài cốt liệt sĩ đối với các phần mộ chưa xác định được thông tin. Từ thực tiễn triển khai tại Nghệ An, nhiều kinh nghiệm, giải pháp và kiến nghị đã được đặt ra nhằm tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ thực hiện nhiệm vụ đặc biệt ý nghĩa này.
Công việc đặc biệt
Giữa cái nắng gay gắt miền Trung, tại Nghĩa trang Liệt sĩ Nghi Lộc (xã Đông Lộc, tỉnh Nghệ An), những cán bộ, nhân viên trong bộ đồ bảo hộ y tế kín mít lặng lẽ, cẩn trọng, tỉ mỉ thực hiện từng thao tác lấy mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ phục vụ giám định ADN, xác định danh tính. Công việc đặc biệt ấy đòi hỏi chuyên môn cao, sự chính xác tuyệt đối cùng tinh thần trách nhiệm và lòng tri ân sâu nặng đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc.
Theo báo cáo của Ban chỉ đạo tỉnh Nghệ An về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban chỉ đạo tỉnh Nghệ An), toàn tỉnh hiện có 116 nghĩa trang liệt sĩ với hơn 21.300 phần mộ, trong đó còn hơn 2.100 mộ chưa xác định được thông tin cần lấy mẫu phục vụ giám định ADN. Thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, Ban chỉ đạo tỉnh Nghệ An đã huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chuyên môn của Bộ Quốc phòng, Quân khu 4, ngành y tế, nội vụ và chính quyền địa phương để tổ chức thực hiện nhiệm vụ.
* Lãnh đạo Bộ tư lệnh Quân khu 4 kiểm tra công tác lấy mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định được danh tính tại Nghĩa trang Liệt sĩ Nghi Lộc (xã Đông Lộc, tỉnh Nghệ An). Ảnh: TRỌNG KIÊN
Qua thực tiễn triển khai tại Nghệ An, công tác lấy mẫu hài cốt liệt sĩ phục vụ giám định ADN còn gặp nhiều khó khăn. Việc vừa làm vừa rút kinh nghiệm trong điều kiện thời gian gấp, yêu cầu kỹ thuật cao đã ảnh hưởng không nhỏ đến tiến độ lấy mẫu, số hóa dữ liệu và bảo đảm độ chính xác của mẫu sinh phẩm.
Đồng chí Nguyễn Hữu Lê, Phó giám đốc Sở Y tế tỉnh Nghệ An cho biết, lực lượng tham gia lấy mẫu được lựa chọn kỹ lưỡng, ưu tiên những cán bộ có kinh nghiệm trong lĩnh vực pháp y. Tuy nhiên, do số lượng cán bộ pháp y còn hạn chế nên ngành y tế phải huy động thêm các bác sĩ ngoại khoa, am hiểu giải phẫu học để bảo đảm việc lấy mẫu chính xác nhất. Theo đồng chí Nguyễn Hữu Lê, khó khăn lớn nhất là nhiều hài cốt đã phân hủy mạnh, cấu trúc xương không còn nguyên vẹn, rất khó phân biệt giữa xương, răng với dị vật. Với quan điểm đây là công việc “không thể làm lại lần thứ hai”, đội ngũ y tế thực hiện lấy mẫu luôn cân nhắc kỹ lưỡng, lựa chọn những mẫu có độ tin cậy cao nhất trong từng trường hợp. Không chỉ áp lực về chuyên môn, điều kiện thời tiết khắc nghiệt cũng ảnh hưởng lớn đến quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Trong quá trình lấy mẫu sinh phẩm, từ khâu chuẩn bị đến thực hành theo đúng quy trình 8 bước bảo đảm chặt chẽ, đúng kỹ thuật và đúng quy định. Tuy nhiên, qua thực tế triển khai vẫn còn một số khó khăn, vướng mắc. Trung tá Cao Cự Toàn, Trưởng ban Quân y, Phòng Hậu cần-Kỹ thuật, Bộ CHQS tỉnh Nghệ An cho biết, trong quá trình triển khai, một số quy trình kỹ thuật bước đầu còn bất cập, ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện. Chẳng hạn, việc số hóa dữ liệu phải thực hiện toàn trình đối với từng phần mộ khiến nhiều bộ phận phải chờ nhau, trung bình mất hơn 40 phút cho một mộ. Qua thực tế, đơn vị đã kịp thời tham mưu cho cấp trên điều chỉnh phương pháp tổ chức, bổ sung cán bộ số hóa, phân công lại nhiệm vụ phù hợp hơn, qua đó nâng cao hiệu quả phối hợp, hạn chế sai sót.
Từ ngày 12 đến 15-5-2026, Ban chỉ đạo tỉnh Nghệ An đã tổ chức lấy mẫu tại 72 phần mộ ở Nghĩa trang Liệt sĩ Nghi Lộc, trong đó lấy được 61 mẫu sinh phẩm đủ điều kiện phục vụ giám định ADN. Mới đây, Nghệ An cũng hoàn thành việc lấy mẫu 80 hài cốt liệt sĩ được tìm kiếm, quy tập tại Lào trong mùa khô 2025-2026. Trong suốt quá trình thực hiện, mọi khâu đều được tiến hành chặt chẽ, khoa học, đúng quy trình theo nguyên tắc “Một hài cốt, tại một thời điểm”, hạn chế tối đa nguy cơ nhầm lẫn.
Đẩy nhanh tiến độ
Thực tế hiện nay, việc lấy mẫu hài cốt liệt sĩ gặp khó khăn bởi nghĩa trang liệt sĩ được nâng cấp nhiều lần, kết cấu mộ tương đối phức tạp, xây dựng kiên cố. Chất lượng hài cốt liệt sĩ được quy tập sau nhiều năm bị phân hủy mạnh, nên nhiều ngôi mộ không lấy được mẫu đủ tiêu chuẩn giám định ADN. Cơ sở vật chất, trang thiết bị, phương tiện kỹ thuật phục vụ nhiệm vụ chưa đồng bộ; cán bộ, nhân viên một số đồng chí thực hiện nhiệm vụ lần đầu, chưa có nhiều kinh nghiệm trong việc lấy mẫu. Công tác lưu trữ, thông tin hồ sơ liệt sĩ, hồ sơ cất bốc, sơ đồ mộ chưa đồng bộ, thiếu chi tiết.
Theo đồng chí Vi Ngọc Quỳnh, Phó giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Nghệ An, hồ sơ dữ liệu về liệt sĩ và mộ liệt sĩ qua nhiều giai đoạn lịch sử còn phân tán, thiếu đồng bộ; nhiều phần mộ di chuyển, quy tập nhiều lần nên thiếu hồ sơ gốc hoặc sai lệch giữa tài liệu lưu trữ và thực tế. Trong khi đó, hệ thống cơ sở dữ liệu hiện vẫn nằm ở nhiều ngành, nhiều cấp, chưa có hệ thống liên thông thống nhất trên phạm vi toàn quốc. Lực lượng trực tiếp quản lý nghĩa trang, nhất là ở cấp xã, phần lớn kiêm nhiệm, kỹ năng số và ứng dụng công nghệ thông tin còn hạn chế, trong khi khối lượng công việc rất lớn. Riêng Nghệ An hiện còn hơn 2.100 phần mộ chưa xác định được thông tin cần lấy mẫu tại 31 nghĩa trang trên địa bàn nhiều xã vùng sâu, vùng xa.
* Lực lượng chức năng tiến hành các bước lấy mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định được danh tính tại Nghĩa trang Liệt sĩ Nghi Lộc (xã Đông Lộc, tỉnh Nghệ An). Ảnh: TRỌNG KIÊN
Từ thực tiễn đó, đồng chí Vi Ngọc Quỳnh kiến nghị Trung ương sớm ban hành hướng dẫn thống nhất về chuẩn hóa, cập nhật, liên thông cơ sở dữ liệu liệt sĩ và kết quả giám định ADN; xây dựng hệ thống phần mềm dùng chung trên toàn quốc; đồng thời đẩy mạnh kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa Bộ Quốc phòng, Bộ Nội vụ, Bộ Công an, Bộ Y tế cùng các cơ quan giám định chuyên ngành nhằm rút ngắn thời gian xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Để các đợt lấy mẫu tiếp theo đạt hiệu quả cao hơn, công tác tập huấn cần được triển khai bài bản, kỹ lưỡng, bao gồm cả phần lý thuyết và thực hành. Đồng chí Nguyễn Hữu Lê cho rằng, việc tập huấn cần được tổ chức ngay tại những ngôi mộ đầu tiên được lấy mẫu, xem đó là quá trình thực hành trực tiếp. Việc kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết và thực hành sẽ giúp nâng cao chất lượng chuyên môn và xử lý tốt hơn các tình huống thực tế phát sinh. Song song đó, các đơn vị liên quan cần xây dựng kế hoạch cụ thể cho từng đợt lấy mẫu tại các nghĩa trang, xác định rõ số lượng mẫu để ngành y tế chủ động bố trí nhân lực phù hợp. Do không thể huy động nhân lực từ một đơn vị duy nhất vì sẽ ảnh hưởng đến công tác khám, chữa bệnh thường xuyên, ngành y tế phải điều phối lực lượng từ nhiều cơ sở gần khu vực thực hiện nhiệm vụ. Điều này kéo theo yêu cầu về bảo đảm phương tiện đi lại, nơi ăn ở và công tác hậu cần cho các đội ngũ lấy mẫu. Ngoài ra, việc bảo đảm sức khỏe cho lực lượng thực hiện nhiệm vụ là hết sức cần thiết. “Chỉ riêng việc mặc bộ đồ bảo hộ y tế liên tục khoảng 3 giờ đồng hồ trong điều kiện thời tiết nắng nóng ở miền Trung đã rất vất vả, vì vậy cần có kế hoạch hậu cần, chăm sóc sức khỏe phù hợp cho đội ngũ lấy mẫu”, đồng chí Nguyễn Hữu Lê nhấn mạnh.
Với quyết tâm chính trị cao và sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành, Nghệ An phấn đấu đến tháng 7-2027 hoàn thành lấy mẫu đối với tất cả các mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại 31 nghĩa trang trên địa bàn tỉnh. Để đạt mục tiêu đó, những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai cần được kịp thời tháo gỡ, góp phần đẩy nhanh tiến độ xác định danh tính các liệt sĩ và thực hiện trọn vẹn nghĩa cử tri ân thiêng liêng đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc.
Hoàng Hoa Lê (Báo QĐND)