Theo báo cáo của Văn phòng Ban Chỉ đạo Trung ương “Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, mới chỉ sau 3 tháng triển khai, chiến dịch đã có những kết quả hết sức tích cực, nhân văn.
Đây là chiến dịch tri ân lớn với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị nhằm cụ thể hoá chỉ đạo của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, đứng đầu là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, nhằm thực hiện trách nhiệm thiêng liêng đối với người có công. Hành trình gian nan nhưng đầy ý nghĩa cao cả.
Xung quanh câu chuyện này, chúng tôi đã có cuộc trò chuyện cùng Trung tướng Hoàng Khánh Hưng, Chủ tịch Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam, một người lính trở về từ trận mạc, mang trong mình lời thề “người sống tìm cách đưa người đã khuất trở về”.
PV: Thưa Trung tướng Hoàng Khánh Hưng, “Chiến dịch 500 ngày đêm” mới triển khai được 3 tháng, theo báo cáo của Văn phòng Ban chỉ đạo Trung ương, lực lượng chức năng đã tìm kiếm và quy tập được 1.109 hài cốt liệt sĩ, trong đó có 242 hài cốt ở trong nước, 173 hài cốt tại Lào và 694 hài cốt tại Campuchia, cùng với 2 mộ liệt sĩ tập thể được phát hiện tại Tuyên Quang. Chắc ông cũng đã biết qua về kết quả này. Cảm xúc của ông thế nào khi nhiều đồng chí, đồng đội đã hy sinh và nay được tìm thấy?
Trung tướng Hoàng Khánh Hưng: Đối với chúng tôi, cứ mỗi lần đưa được một đồng đội về với đất mẹ yêu thương là một lần trái tim của chúng tôi đỡ xót xa hơn. Vì trong chiến đấu, chúng tôi đã hứa với nhau, người còn sống sẽ đưa người nằm xuống trở về. Thế thì bây giờ, hoà bình đã hơn 50 năm rồi, nhiều đồng đội vẫn đang nằm đâu đó ở cả Việt Nam, Lào, Campuchia.
Mặc dù chiến dịch của Chính phủ phát động đến nay mới triển khai được 3 tháng, nhưng kết quả của các đội tìm kiếm, quy tập liệt sĩ đã triển khai rất hiệu quả, đưa được nhiều hài cốt liệt sĩ ở các chiến trường về, trong đó chủ yếu là hài cốt được tìm thấy ở Lào và Campuchia. Mỗi liệt sĩ được về là bớt đi sự khắc khoải chờ mong của thân nhân gia đình liệt sĩ.
Chúng tôi là những người trong cuộc hỗ trợ thân nhân gia đình liệt sĩ cũng thấy vui mừng, phấn khởi. Chiến dịch này còn hơn 1 năm, tôi hy vọng mục tiêu tìm kiếm được 7.000 hài cốt liệt sĩ, giám định ADN khoảng 18.000 hài cốt liệt sĩ sẽ thành hiện thực.
PV: Trung tướng là Chủ tịch Hội hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam và đã trực tiếp tham gia tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ nhiều năm nay, chắc chắn ông biết rõ sứ mệnh này không dễ dàng?
Trung tướng Hoàng Khánh Hưng: Phải nói thật là hiện nay để tìm kiếm được 1 hài cốt liệt sĩ cũng rất khó khăn. Do đó, để hoàn thành một chiến dịch lớn như thế này thì khó khăn là vô cùng lớn và mang tính chạy đua với thời gian. Chiến tranh lùi xa hơn nửa thế kỷ, địa hình địa vật đã thay đổi hoàn toàn. Nhiều người trong cuộc – các nhân chứng lịch sử, giờ đã tuổi cao sức yếu, trí nhớ giảm sút và nhiều người đã không còn nữa để chỉ dẫn đường đi.
Về mặt tự nhiên, xương thịt liệt sĩ sau 50 năm cũng đã phai tàn nhiều. Đặc biệt, nếu đơn vị không làm chủ được chiến trường lúc đó, việc chôn cất thường rất vội vàng, nên hài cốt dễ bị phong hóa hoặc thất lạc do thiên tai, sạt lở.
Thêm nữa là hiện nay, công tác giám định ADN cũng gặp khó khăn do chất lượng máy móc và kinh nghiệm của đội ngũ chuyên môn còn hạn chế. Tôi rất lo ngại việc lấy mẫu sinh phẩm ồ ạt nhưng không kịp giám định sẽ khiến xương cốt bị hư hại khi tiếp xúc với không khí.
Rồi các đội tìm kiếm cũng gặp rất nhiều khó khăn, phải đi vào trong rừng sâu, chưa kể bom đạn còn sót lại mà những trở ngại nơi rừng sâu nước độc cũng sẽ tạo ra những áp lực lớn.
*Trung tướng Hoàng Khánh Hưng chia sẻ về lời hứa với những anh hùng đã khuất.
PV: Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam là tổ chức đã tham gia tìm kiếm hài cốt liệt sĩ và hỗ trợ thân nhân các gia đình liệt sĩ nhiều năm qua, ông có thể chia sẻ về việc Hội đã cụ thể hóa hành động tham gia “Chiến dịch 500 ngày đêm” như thế nào không, thưa Trung tướng?
Trung tướng Hoàng Khánh Hưng: Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam được thành lập vào ngày 17/5/2010. Ngay từ khi ra đời, chúng tôi đã xác định mình là một tổ chức xã hội hoạt động theo tính chất tự nguyện, là “cánh tay nối dài” của Đảng và Nhà nước trong công tác tri ân.
Chiến dịch 500 ngày đêm do Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà phát động là một cú hích lớn, và Hội chúng tôi đã lập tức có văn bản hướng dẫn, yêu cầu tất cả các tổ chức hội trên cả nước hưởng ứng bằng những hành động thiết thực nhất.
Cụ thể, chúng tôi tập trung vào ba nhiệm vụ trọng tâm: Thứ nhất là đẩy mạnh tìm kiếm hài cốt liệt sĩ; thứ hai là đính chính thông tin trên bia mộ liệt sĩ còn sai lệch; thứ ba là di chuyển hài cốt liệt sĩ về quê hương theo nguyện vọng của gia đình. Bên cạnh đó, các hoạt động thăm hỏi, tặng quà và xây dựng nhà tình nghĩa cho thân nhân liệt sĩ vẫn được duy trì thường xuyên.
Chúng tôi hiểu rằng, dù những việc mình làm chưa thể bù đắp hết hy sinh máu xương của các anh hùng, nhưng nó góp phần làm cho đất nước bình yên hơn và giúp các gia đình tin tưởng rằng Đảng, Nhà nước và nhân dân không bao giờ quên ơn họ.
PV: Sau một thời gian thực hiện chiến dịch, Hội đã đạt được những kết quả cụ thể nào, thưa ông?
Trung tướng Hoàng Khánh Hưng: Có thể nói là kết quả rất đáng khích lệ. Chỉ tính riêng từ khi hưởng ứng chiến dịch cho đến nay, Hội đã cung cấp thông tin cho gần 10.000 gia đình liệt sĩ để họ biết phần mộ con em mình đang nằm ở đâu trên đất nước Việt Nam. Chúng tôi cũng đã hỗ trợ di chuyển gần 32 hài cốt liệt sĩ về quê hương.
Cách đây vài ngày, một liệt sĩ đã được đưa về Chí Linh, Hải Phòng. Gia đình này rất đặc biệt vì họ thờ tới 4 liệt sĩ và 2 Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Chúng tôi đã trực tiếp ra ga để hỗ trợ gia đình đưa hài cốt liệt sĩ về quê. Những kết quả này, tuy chỉ mới là bước đầu của chiến dịch, nhưng đã mang lại niềm an ủi rất lớn cho thân nhân các liệt sĩ.
PV: Ở trên, ông có nhắc đến một trong những nhiệm vụ trọng tâm của hội là đính chính thông tin trên bia mộ liệt sĩ. Trung tướng có thể nói rõ hơn về nhiệm vụ này!
Trung tướng Hoàng Khánh Hưng: Đây là một thực tế khiến chúng tôi trăn trở nhất. Hiện nay cả nước có trên 60 vạn liệt sĩ đang nằm tại hơn 3.200 nghĩa trang. Qua thực tế đi khảo sát tại hầu hết các nghĩa trang, tôi thấy số lượng bia mộ sai lệch thông tin là rất lớn như sai họ tên, sai năm sinh, sai quê quán, sai đơn vị…
Có rất nhiều lý do khách quan dẫn đến việc này. Thứ nhất, ngày xưa quê quán thường ghi theo tên tỉnh cũ (tỉnh sáp nhập), nay địa giới hành chính đã thay đổi. Thứ hai, trong chiến đấu, anh em thường dùng phiên hiệu đơn vị thay vì tên thật của đơn vị. Thứ ba, bản thân tôi cũng là một ví dụ, ngày xưa đi bộ đội tôi phải khai tăng tuổi, nên năm sinh trên bia mộ có thể khác với thực tế trong lý lịch.
Thậm chí, chỉ cần lệch một chữ cái trong tên, ví dụ giữa “Hoàng Văn Hưng” và “Hoàng Khánh Hưng”, là quản trang không bao giờ cho phép di chuyển hài cốt. Vì vậy, việc đính chính thông tin là nhiệm vụ hết sức khẩn trương để các gia đình sớm tìm được người thân.
*Nhiều đơn vị, nhà hảo tâm đã trực tiếp ủng hộ tại lễ phát động chương trình tri ân liệt sĩ 2026 do Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam vừa tổ chức.
PV: Cách đây chưa lâu, Hội và một trường đại học quốc tế cũng đã bàn thảo để tiếp tới hợp tác đưa công nghệ rada xuyên đất vào tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, ông có thể chia sẻ một chút về vấn đề này không, thưa Trung tướng?
Trung tướng Hoàng Khánh Hưng: Hội hợp tác chặt chẽ với các tổ chức cựu chiến binh và các trường đại học lớn của Mỹ như Harvard, Texas hay Đại học Georgia. Các trường này thường xuyên chuyển giao lại những di vật thu được trong chiến tranh để chúng tôi tìm người thân liệt sĩ trao lại.
Đặc biệt, Đại học Georgia đã hỗ trợ chúng tôi về công nghệ rada xuyên đất. Đây là thiết bị cực kỳ hiện đại, sóng siêu âm có thể xuyên sâu tới 25m dưới lòng đất, giúp phân biệt được các địa chất công trình và những vật thể tồn tại trong lòng đất. Điểm ưu việt của rada này là có thể phân biệt được nhịp tim của động vật và người trong các vụ sạt lở, giúp cứu hộ cứu nạn nhanh hơn.
Trong công tác tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, thiết bị này đặc biệt hiệu quả, nhất là các ngôi mộ chôn tập thể. Công nghệ này được các cơ quan chức năng đánh giá rất cao. Dự kiến tháng 9 năm nay, một đoàn giáo sư và tiến sĩ sinh học từ Mỹ sẽ sang Việt Nam để trực tiếp hỗ trợ chúng tôi sử dụng thiết bị này trong chiến dịch 500 ngày đêm.
PV: Nguồn lực tài chính luôn là một vấn đề lớn đối với các hoạt động thiện nguyện. Hội đã vận động kinh phí như thế nào để đảm bảo chiến dịch được thông suốt?
Trung tướng Hoàng Khánh Hưng: Từ năm 2010 đến nay, Hội đã vận động được xấp xỉ 190 tỷ đồng cho các hoạt động tri ân và khoảng 40 tỷ cho công tác an sinh xã hội, làm cầu dân sinh. Trong chiến dịch 500 ngày đêm này, chúng tôi phát động chương trình nhắn tin tri ân mang tên “Những vì sao đất nước” thông qua số tài khoản 2707 tại Ngân hàng Quân đội (MB).
Tại sao gọi là “Những vì sao đất nước”? Vì các liệt sĩ tuy đã khuất nhưng hương linh của các anh vẫn luôn tỏa sáng, soi rọi cho nền độc lập hôm nay. Chúng tôi sử dụng App Thiện nguyện để đảm bảo mọi khoản đóng góp, từ vài chục nghìn đến hàng trăm triệu đồng, đều minh bạch và sòng phẳng. Mục tiêu của chúng tôi là vận động được từ 4 đến 5 tỷ đồng trong năm nay để tập trung tìm kiếm, đính chính thông tin và đưa khoảng 150 đến 200 liệt sĩ về với quê mẹ yêu thương.
*Đảng, Nhà nước và các tầng lớp nhân dân không bao giờ quên ơn những anh hùng đã ngã xuống vì độc lập dân tộc.
PV: Thực tế hiện nay, những người thân trực tiếp của liệt sĩ hiện nay đều đã rất già. Hội có ưu tiên gì cho những đối tượng này không?
Trung tướng Hoàng Khánh Hưng: Có chứ, đây là ưu tiên hàng đầu của chúng tôi. Có những người vợ liệt sĩ chỉ được ở bên chồng đúng một ngày sau đám cưới rồi chồng ra trận và hy sinh. Họ đã chờ đợi suốt 50, 70 năm, từ lúc tóc còn xanh đến khi bạc trắng đầu. Ước nguyện duy nhất trước khi nhắm mắt là được đón chồng về. Những trường hợp gia cảnh khó khăn hoặc thân nhân già yếu, chúng tôi xin được làm trước, giám định ADN trước. Đó là sự tri ân muộn màng nhưng vô cùng cần thiết.
PV: Ông có thể chia sẻ thêm, sau khi chiến dịch 500 ngày đêm kết thúc, công việc của Hội sẽ tiếp diễn như thế nào không?
Trung tướng Hoàng Khánh Hưng: Chiến dịch có thời hạn, nhưng trách nhiệm và tình cảm của chúng tôi thì không có điểm dừng. Mặc dù chiến dịch dự kiến kết thúc vào ngày 27/7/2027, nhưng Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam sẽ vẫn tiếp tục công việc này cho đến khi nào thực sự không còn sức lực hoặc không còn liệt sĩ nào cần tìm kiếm nữa. Mỗi khi đưa được một đồng đội về, chúng tôi bớt đi một phần xót xa. Đó là lời hứa của những người còn sống với những người đã ngã xuống.
PV: Xin cảm ơn Trung tướng Hoàng Khánh Hưng!
Phạm Hoạt (Báo Công an Nhân dân)