Hưng Khánh – trước đây ít năm là một xã vùng 3 của huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái cũ (nay là tỉnh Lào Cai). Từ nơi này, giữa những năm đất nước có giặc thù xâm lăng, đạn bom, đau thương tang tóc ngày ngày trút xuống cuộc sống bình yên của nhân dân hai miền Nam Bắc… Tháng 5/1966, nghe theo tiếng gọi của non sông đất nước, chàng trai trẻ Hà Văn Ấn khi đó vừa tròn 19 tuổi đã tình nguyện lên đường nhập ngũ, đẻ lại quê nhà mẹ già góa bụa và người chị gái (Hà Thị Thuyên). Anh cùng đơn vị hành quân vào Nam rồi được biên chế vào đơn vị KBM để chiến đấu. 8 năm ròng, mẹ và chị gái chờ, nhưng chẳng một lá thư, chẳng một thông tin nào hồi âm.
Năm 1974, do tuổi già, sức yêu, mẹ anh qua đời. Trước khi rời xa dương thế, mẹ anh gọi chị Hà Thị Thuyên lại căn dặn: “Mẹ đi rồi con nhớ lo việc lấy vợ cho thằng Ấn khi nó trở về, người dân tộc Tày của mình không được lấy vợ muộn đâu …”. Thực hiện di nguyện của mẹ, bà Thuyên ngày đêm hy vọng được đón đứa em trai trở về trong khúc khải hoàn ca của đất nước, để được thực hiện lời mạ dặn. Nhưng chờ đợi mãi mà không thấy em về, trong lòng bà vẫn luôn nuôi hy vọng đêm ngày. Rồi đến một ngày, tờ giấy báo tử đã được chính quyền địa phương chuyển đến ngày 25/12/1976 báo tin em trai bà đã hy sinh ngày 27/5/1968 tại mặt trận phía Nam.
Tâm sự với chúng tôi bà Hà Thị Thuyên thều thào: “Thế là mình không làm được lời mẹ dặn là lo dựng vợ cho thằng em trai. Bây giờ nó nằm đâu mình cũng chẳng biết được. Mình muốn tìm và đưa nó về yên nghỉ bên cạnh cha mẹ để chuộc lỗi với cha mẹ mà không thể làm được. Mình già rồi, lại bị tàn tật, chẳng biết sống chết lúc nào mình thương em lắm …”.
Nghe những lời bộc bạch của người phụ nữ dân tộc tày tuổi 94, bà ngồi đó trên chiếc xe lăn đã hơn 10 năm nay, bà và chiếc xe là người bạn đồng hành, đôi chân mà chỉ còn da bám xương, khẳng khiu như một khúc củi khô, ai có mặt ở đó cũng thấy xót xa, thương cảm. 60 năm chị em xa cách, thực hiện lời hứa với mẹ để đón em về nhưng lời hứa đó đã đi vào hư vô, bởi em trai của bà đã chọn mảnh đất phía Nam để yên nghỉ. Căn nhà sàn bằng gỗ mà bố mẹ bà xây dựng 70 năm về trước là một kỷ niệm để trao lại cho người em trai khi chiến đấu trở về, để chị em bà chung sống cũng không thể tồn tại được nữa, thoáng nhìn hình dáng ngôi nhà vẫn còn nguyên đó nhưng mối mọt đã ăn ruỗng, mục nát do mưa gió, thời gian và nó sẽ đổ ngã bất cứ lúc nào. Nhưng bà chẳng 1 lời kêu ca oán thán, có lẽ bà đã bằng lòng với số phận nghiệt ngã đã dành cho mình.
*Căn nhà tình nghĩa do Hội Hỗ trợ gia đình Liệt sĩ tỉnh Lào Cai và Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Lào Cai quyên góp kinh phí xây dựng tặng bà Hà Thị Thuyên.
Ngay sau khi thay đổi thành chính quyền 2 cấp, chính quyền xã Hưng Khánh đã rà soát thực tế và làm văn bản đề nghị Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ tỉnh Lào Cai giúp đỡ. Thấy được hoàn cảnh của người thân nhân Liệt sĩ đã gần 100 tuổi này, Hội đã phối hợp với Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh vào cuộc và sau hơn 2 tháng thi công cùng với sự đóng góp ngày công của các đoàn thể trong xã và nguồn kinh phí hỗ trợ từ anh em họ hàng ngôi nhà xây kiên cố, khang trang nằm bên sườn đồi nơi miền núi Tây Bắc đã được hoàn thành.
*Lễ Khánh thành và bàn giao nhà tình nghĩa tặng bà Hà Thị Thuyên.
Ngày 27/6/2026, ông Đồng Quang Hưng, Chủ tịch Hội Hỗ trợ gia đình Liệt sĩ tỉnh Lào Cai, ông Nguyễn Chương Lương cùng ông Nguyễn Mạnh Hà – Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh và đại diện chính quyền địa phương xã Hưng Khánh, CCB Hoàng Văn Sàng – một doanh nhân cư trú tại tỉnh Tuyên Quang đã đến dự Lễ khánh thành công trình và trao tặng kinh phí, trao tặng quà cho bà Hà Thị Thuyên.
Từ đây, bà Thuyên đã có thể sinh sống đàng hoàng trong căn nhà mới của những năm tháng còn lại của cuộc đời và cũng từ đây bà có thể yên lòng chờ đón anh linh của người em trai mình liệt sĩ Hà Văn Ấn trở về để bà hương khói trong một nơi tôn nghiêm, chu đáo trên mảnh đất cha ông mà anh đã chia tay 60 năm về trước.
Về đi em căn nhà mình mới lắm
Đồng đội em và xóm làng trao tặng
Hưng Khánh ơi trời xanh và đầy nắng
Em hãy về yên nghỉ nơi làng quê
Về đi em trong căn nhà mơ ước
Bao năm qua chị hằng mong có được
Trong ngập tràn hạnh phúc yêu thương
Đón em về trong thơm ngát khói hương.
Bài và ảnh: Quang Hưng