Ngày 27/7 từ lâu đã là một ngày đặc biệt trong đời sống tinh thần của người Việt – ngày của tưởng nhớ, tri ân và nhắc nhau về cái giá của hòa bình. Sáng 3/10/2026, tại phiên họp của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, có ý kiến đề nghị nghiên cứu bổ sung Ngày Thương binh – Liệt sĩ 27/7 hằng năm là ngày nghỉ, người lao động được hưởng nguyên lương. Từ diễn biến mới này, nhà báo, nhà văn – Đại tá Trần Thế Tuyển trở lại với một ý tưởng ông đã ấp ủ và kiến nghị từ nhiều năm trước: Nhìn ngày 27/7 như một ngày Quốc giỗ – ngày cả dân tộc cùng tưởng nhớ những người đã hy sinh vì Tổ quốc. Văn chương TP.Hồ Chí Minh trân trọng giới thiệu bài viết của ông.
Tôi đã nhiều lần nghĩ về ngày 27/7. Nghĩ từ những nghĩa trang liệt sĩ trải dài trên đất nước. Nghĩ từ những nén hương nghi ngút khói trong Ngày Thương binh – Liệt sĩ. Nghĩ từ những người mẹ tóc bạc trắng đời người, vẫn lần từng địa chỉ để tìm tên con. Và nghĩ từ những người lính như tôi – những người may mắn trở về sau chiến tranh nhưng trong lòng vẫn mang một món nợ với đồng đội.
Món nợ ấy, nói cho cùng, không thể trả hết bằng tiền bạc. Nó được trả bằng ký ức, bằng trách nhiệm, bằng những việc làm cụ thể và trước hết bằng sự không quên. Từ nhiều năm trước, tôi đã có một ý nghĩ tưởng như đơn giản: tại sao chúng ta không xác lập ngày 27/7 hằng năm là Ngày Quốc giỗ – ngày giỗ chung những người đã hy sinh vì Tổ quốc?
Ý nghĩ ấy đến với tôi trong một chuyến về Quảng Trị. Những ngày cuối tháng Bảy, thành phố Đông Hà và cả vùng đất Quảng Trị như một dòng người hành hương. Người từ Bắc vào, người từ Nam ra. Những cựu chiến binh trở lại chiến trường xưa. Những bà mẹ tìm mộ con. Những người vợ tìm mộ chồng. Những người đồng đội tìm đồng đội. Dòng người ấy làm tôi liên tưởng đến ngày Giỗ Tổ Hùng Vương.
Mùng 10 tháng Ba âm lịch, con dân đất Việt từ khắp nơi hướng về Đất Tổ. Người có điều kiện thì về Phú Thọ, người ở xa thì thắp nén hương nơi mình đang sống. Đó là ngày giỗ chung của cộng đồng dân tộc. Vậy thì tại sao chúng ta không có một ngày để cả nước cùng tưởng niệm những người đã hy sinh để giữ lấy non sông?
Các Vua Hùng có công dựng nước. Những thế hệ con dân đất Việt đã hy sinh để giữ nước. Một bên là cội nguồn dựng nước. Một bên là những người đã lấy máu xương giữ gìn cương thổ. Dựng nước và giữ nước là hai mặt không thể tách rời của lịch sử dân tộc. Tôi nhớ, giữa Thành cổ Quảng Trị, trong khói hương nghi ngút, nhìn dòng người lặng lẽ đi qua, tôi đã nghĩ: Có lẽ chẳng cần một nghi lễ thật lớn. Chỉ cần cả nước cùng dừng lại trong một ngày. Mỗi gia đình thắp một nén hương. Mỗi người nhớ đến một người đã khuất. Mỗi thế hệ kể cho thế hệ sau nghe về những người đã ngã xuống.
Thế là thành Quốc giỗ. Bởi Quốc giỗ trước hết không nằm ở một nghi thức hành chính. Quốc giỗ nằm trong lòng người. Tôi từng chứng kiến những bát hương ở nghĩa trang liệt sĩ đỏ lửa trong những ngày tháng Bảy. Có những người đến đây không tìm được tên người thân. Có những ngôi mộ chỉ ghi hai chữ: “Chưa biết tên”. Có những người lính hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ, đến một tấm ảnh cũng không còn. Có những người mẹ đã gần trọn đời chờ con. Và cũng có những người đồng đội như chúng tôi, mỗi lần trở lại chiến trường xưa lại thấy một phần tuổi trẻ của mình nằm đâu đó dưới lòng đất.
Bởi vậy, tôi không nghĩ 27/7 chỉ là một ngày kỷ niệm. Đó là ngày để người sống cúi đầu trước người đã khuất; để dân tộc nhớ về những người đã hiến dâng tuổi thanh xuân, máu xương và cả sự sống của mình cho độc lập, tự do và sự bình yên hôm nay. Trong quá trình làm công tác tri ân, tôi càng thấm thía điều ấy. Khi đảm nhiệm công việc ở Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ, tôi càng có điều kiện đi nhiều hơn, gặp nhiều hơn những gia đình liệt sĩ. Có những hoàn cảnh khiến mình không thể cầm lòng. Tôi hiểu rằng, phía sau hai chữ “liệt sĩ” không chỉ là một người đã hy sinh. Đó còn là một người mẹ, một người cha, một người vợ; những đứa con lớn lên không có cha; một gia đình mang nỗi đau suốt nhiều thế hệ. Vì thế, tri ân liệt sĩ không chỉ là tìm một bộ hài cốt, xác định một danh tính, xây một ngôi đền hay đặt một nén hương. Quan trọng hơn, đó là làm cho sự hy sinh của họ không bị chìm khuất trong thời gian.
Tôi từng viết: “Thân ngã xuống thành đất đai Tổ quốc/ Hồn bay lên hóa linh khí Quốc gia.” Hai câu ấy, với tôi, không phải là một lời trang trí. Đó là cách tôi nghĩ về đồng đội. Người lính khi ngã xuống trở về với đất. Nhưng sự hy sinh của họ không mất đi. Nó hóa thành ký ức, thành lòng biết ơn, thành sức mạnh tinh thần của dân tộc. Vì vậy, nếu có một ngày Quốc giỗ, tôi mong ngày ấy không phải là một ngày buồn.
Đó phải là một ngày thiêng liêng. Một ngày để người Việt Nam ở trong nước cũng như ở nước ngoài cùng hướng về Tổ quốc; để trẻ em biết rằng bình yên hôm nay không tự nhiên mà có; để người trẻ hiểu rằng phía sau mỗi tấc đất quê hương là biết bao thế hệ đã gìn giữ bằng mồ hôi, nước mắt và máu xương; để những người đang sống tự hỏi mình đã làm gì cho đất nước. Và cũng là một ngày để khẳng định: nhân dân chưa bao giờ quên những người đã hy sinh.
Ý tưởng về ngày 27/7 là Ngày Quốc giỗ, tôi đã ấp ủ từ nhiều năm. Năm 2012, tôi từng viết về điều ấy từ Quảng Trị. Sau này, trong công tác Hội, tôi tiếp tục kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền xem xét xác lập ngày 27/7 hằng năm là Ngày Quốc giỗ. Những kiến nghị ấy xuất phát từ một điều rất giản dị: trả món nợ nghĩa tình với đồng đội. Có người hỏi tôi: Vì sao phải thêm một tên gọi? Tôi nghĩ, tên gọi chỉ là cái vỏ. Điều quan trọng hơn là tinh thần phía sau tên gọi ấy.
Ngày 27/7 vốn đã là ngày cả nước tưởng nhớ thương binh, liệt sĩ. Trong hàng triệu gia đình, ngày ấy đã trở thành ngày giỗ của người thân. Trên khắp nghĩa trang, đền thờ, bia ghi danh, hàng triệu nén hương đã được thắp lên. Nói cách khác, trong đời sống nhân dân, 27/7 từ lâu đã mang dáng dấp của một ngày Quốc giỗ. Việc còn lại là chúng ta có gọi đúng tên tình cảm ấy hay không. Hôm nay, khi vấn đề này một lần nữa được gợi mở từ diễn đàn Quốc hội, lòng tôi trào dâng cảm xúc. Nhìn lại chặng đường đã qua, tôi càng tin rằng đề xuất ấy không phải chuyện của riêng tôi. Đó là câu chuyện của ký ức dân tộc.
Ngày 27/7 có thể vẫn bắt đầu bằng một nén hương của một người mẹ, một bó hoa của một người con, một bước chân của người cựu chiến binh trở lại chiến trường, một phút mặc niệm của một cơ quan, một trường học. Nhưng nếu những nén hương ấy cùng hướng về một ngày, những bước chân ấy cùng hướng về một nghĩa cử, thì sẽ tạo nên một dòng chảy văn hóa. Văn hóa tri ân.
Và tôi nghĩ, một dân tộc biết cúi đầu trước những người đã ngã xuống là một dân tộc biết đứng thẳng trước tương lai. Ngày 27/7 – nếu được xác lập là Ngày Quốc giỗ – sẽ không làm chúng ta sống với quá khứ nhiều hơn. Ngược lại, nó nhắc chúng ta sống có trách nhiệm hơn với hiện tại và tương lai. Bởi nhớ người đã mất không phải để chìm trong đau thương. Nhớ để biết mình phải sống thế nào. Nhớ để biết giữ gìn đất nước. Nhớ để biết thương nhau hơn. Nhớ để không phụ lòng những người đã nằm xuống.
Tôi đã đi qua chiến tranh. Đã cầm súng. Rồi cầm bút. Đến hôm nay, khi mái đầu đã bạc, tôi vẫn thấy mình còn một món nợ. Món nợ với những người không trở về. Có lẽ, suốt đời tôi viết về họ cũng là một cách trả nợ. Và nếu một ngày nào đó, bên cạnh ngày Giỗ Tổ Hùng Vương có thêm một ngày Quốc giỗ dành cho những người giữ nước, tôi nghĩ những người lính đã nằm lại dưới lòng đất kia sẽ được ấm lòng.Bởi cuối cùng, điều họ mong muốn khi cầm súng ra trận cũng chỉ là: Đất nước được bình yên./Nhân dân được sống/Và sự hy sinh của họ không bị lãng quên./Quốc giỗ, vì thế, không chỉ là một ngày trên lịch. Quốc giỗ là một ngày trong lòng dân. Và 27/7, với tôi, đã là như thế từ lâu.
Bài và ảnh: Trần Thế Tuyển
Ghi thêm
Sáng 3/10/2026, tại phiên họp toàn thể của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, khi thẩm tra dự án sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Lao động và một số luật liên quan, có ý kiến đề nghị nghiên cứu bổ sung ngày 27/7 – Ngày Thương binh – Liệt sĩ – hằng năm là ngày nghỉ, người lao động được hưởng nguyên lương. Đây chưa phải là việc xác lập 27/7 là “Ngày Quốc giỗ”, nhưng là một diễn biến mới đáng chú ý đối với ý tưởng mà tác giả đã ấp ủ và kiến nghị từ nhiều năm qua.