Với bề dày truyền thống và quyết tâm cao nhất, tỉnh Nghệ An đang dồn toàn lực, huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị để thực hiện thắng lợi Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Hành trình bền bỉ, nghĩa tình
Trong tâm thức của những người lính làm công tác chính sách tại tỉnh Nghệ An, công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ không chỉ là nhiệm vụ mà là một “mệnh lệnh từ trái tim”. Đội Quy tập thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Nghệ An được thành lập vào ngày 18/4/1984. Tiền thân của đơn vị là hai đoàn (Đoàn 7 và Đoàn 8) với sứ mệnh đặc biệt: Tìm kiếm, cất bốc và hồi hương hài cốt quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh trên đất bạn Lào.
Hiện nay, Đội có biên chế 80 đồng chí, được tổ chức thành 10 bộ phận hoạt động trên 4 hướng chính tại 3 tỉnh của nước bạn Lào gồm: Xiengkhuang, Vientiane và Xaysomboun. Đây là những địa bàn chiến sự ác liệt năm xưa, nơi hàng ngàn chiến sĩ Việt Nam đã nằm lại giữa rừng sâu đại ngàn.
Suốt 42 năm bền bỉ “vượt nắng thắng mưa”, những bước chân của các chiến sĩ Đội Quy tập đã in dấu khắp các cánh rừng già, khe suối miền biên viễn Việt – Lào. Tính đến tháng 6/2026, đơn vị đã quy tập được tổng cộng 13.290 hài cốt liệt sĩ, trong đó có 12.817 hài cốt tìm thấy tại Lào và 473 hài cốt trong nước. Và trong số 13.290 hài cốt liệt sĩ được quy tập, có 1.684 hài cốt xác định được danh tính để bàn giao cho gia đình.
*Di vật sót lại để xác định danh tính liệt sĩ Lê Văn Kiệm. Ảnh: Trọng Kiên
Đối với những người thân của liệt sĩ, là sự xúc động sau những tháng năm tìm kiếm, chờ đợi đằng đẵng. Ông Lê Văn Kỳ – anh trai liệt sĩ Lê Văn Kiệm (tỉnh Ninh Bình) rưng rưng đón người em trở về đất mẹ bày tỏ: Năm 1972, em tôi xung phong nhập ngũ khi mới 17 tuổi, năm 1973 hy sinh ở chiến trường tỉnh Xiengkhuang, nước bạn Lào. Gia đình tôi và các đồng đội của em đã rất nhiều lần đi tìm nhưng không được. Bây giờ, sau nhiều năm tìm kiếm, em đã được các cán bộ, chiến sĩ Đội Quy tập tìm thấy và đưa về quê hương. Gia đình tôi rất xúc động, cảm ơn Đảng, Nhà nước, Quân khu 4, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Nghệ An rất nhiều.
*Đưa liệt sĩ từ rừng sâu trở về đất mẹ yêu thương. Ảnh: Trọng Kiên
Để có được những kết quả đó, ít ai biết rằng, sự hy sinh của những người lính thời bình là vô cùng to lớn. Từ năm 1984 đến nay, trong quá trình thực hiện nhiệm vụ quốc tế, Đội Quy tập có 9 đồng chí hy sinh và 18 đồng chí bị thương do bom mìn, bệnh tật rừng thiêng nước độc và các nguy hiểm tiềm ẩn khi tham gia bảo vệ an ninh trên đất bạn.
Tiếp bước hành trình tìm kiếm thấm đẫm nghĩa tri ân, trong mùa khô năm 2025-2026, các cán bộ Đội Quy tập tiếp tục không quản ngại hiểm nguy, khó khăn, vất vả; thực hiện phương châm “cùng ăn, cùng ở, cùng làm và cùng nói tiếng Lào với dân bản để đi tìm các anh hùng liệt sĩ. Vượt qua sự khắc nghiệt của thời tiết và địa hình, toàn Đội đã quy tập được 80 hài cốt liệt sĩ, hoàn thành 100% kế hoạch đề ra. Cụ thể, tại địa bàn tỉnh Xiengkhuang quy tập được 71 hài cốt; tại tỉnh Xaysomboun là 8 hài cốt và tỉnh Vientiane là 1 hài cốt.
*Trong mùa khô năm 2025-2026, các cán bộ Đội Quy tập đã tìm kiếm, quy tập được 80 hài cốt liệt sĩ. Ảnh: Trọng Kiên
Kể lại hành trình đầy xúc động của mùa khô vừa qua, Thiếu tá Nguyễn Văn Thắng, quân nhân chuyên nghiệp, trưởng bộ phận Mường Khăm (Hướng 4) chia sẻ: Bộ phận của tôi đã quy tập được 6 hài cốt liệt sĩ tại các huyện Mường Pẹt, Noọng Hét và Mường Khun (tỉnh Xiengkhuang). Đặc biệt nhất là câu chuyện tìm kiếm tại Hang Căn Thịn, bản Mường Nòi. Từ nguồn tin của dân bản đi săn phát hiện các di vật, đơn vị đã phải hành quân bộ và leo dốc dựng đứng nhiều giờ đồng hồ giữa vùng núi cao hiểm trở. Tại đây, hai liệt sĩ được tìm thấy trong tình trạng bị đá đè sập bên vách hang. Lực lượng quy tập đã phải dùng xà beng và búa để đập, di dời khoảng 2 khối đất đá mới có thể tiếp cận được hài cốt.
Thiếu tá Thắng bồi hồi: “Thấy được di vật đã rất vui mừng, nhưng thấy được hài cốt các bác còn nguyên, chúng tôi vô cùng xúc động. Dù tìm thấy nhiều kỷ vật như lược, cúc áo, tăng, võng, nhưng do thời gian đã bào mòn quá lâu, danh tính của các bác vẫn chưa thể xác định được ngay”.
Được biết, ngay sau khi các hài cốt được đưa về nước, công tác lưu giữ hồ sơ được thực hiện một cách khoa học và nghiêm ngặt để phục vụ mục tiêu định danh lâu dài. Trung tá Đặng Xuân Hiền – cán bộ Đội Quy tập cho biết: Việc bảo quản hồ sơ là một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, là căn cứ pháp lý để thực hiện chế độ và giúp thân nhân tìm kiếm liệt sĩ. Hiện đơn vị đang quản lý hàng nghìn bộ hồ sơ, được sắp xếp tỉ mỉ và kết nối chặt chẽ với dữ liệu tại các nghĩa trang lớn như Nghĩa trang liệt sĩ Việt – Lào, Nghĩa trang Đô Lương và Nghĩa trang Nghi Lộc. Việc kết nối thông tin từ hồ sơ lưu trữ với việc lấy mẫu sinh phẩm tại các nghĩa trang là “chìa khóa” để hoàn thiện thông tin, giúp quá trình xác định danh tính liệt sĩ trở nên nhanh chóng và chính xác hơn.
Dù đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, tuy nhiên, những nhiệm vụ phía trước của Đội Quy tập vẫn còn rất nặng nề. Theo số liệu thống kê, hiện nay trên địa bàn tỉnh Nghệ An vẫn còn 17.889 hài cốt liệt sĩ chưa xác định được danh tính, trong đó có hơn 2.200 ngôi mộ tại các nghĩa trang chưa được lấy mẫu giám định ADN. Tại địa bàn tỉnh Xiengkhuang (Lào), ước tính vẫn còn khoảng 2.000 hài cốt liệt sĩ đang nằm lại giữa đại ngàn cần được tìm kiếm.
Những khó khăn đang ngày càng chồng chất khi thời gian chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. 90% địa hình khu vực tìm kiếm là đồi núi hiểm trở; nguồn tin ngày càng cạn kiệt do các nhân chứng lịch sử đã cao tuổi hoặc đã mất; sự thay đổi của địa hình, địa mạo diễn ra nhanh chóng do phát triển kinh tế – xã hội tại nước bạn cũng làm mất đi các dấu vết cũ, khiến việc xác định vị trí mộ chí trở nên cực kỳ phức tạp.
*Đội Quy tập, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Nghệ An triển khai nhiệm vụ thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Ảnh: Thành Chung
Trước những thách thức đó, Thượng tá Chế Ngọc Hà – Đội trưởng Đội Quy tập khẳng định sự quyết tâm sắt đá của cán bộ Đội Quy tập: Chúng tôi biết rằng, sau lưng chúng tôi còn có biết bao gia đình, thân nhân liệt sĩ đang từng ngày, từng giờ mong mỏi tìm được phần mộ của người thân. Chiến tranh càng lùi xa, thì việc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ cũng ngày càng khó khăn hơn. Chính vì vậy, dù nhiệm vụ này có khó khăn, vất vả thì chúng tôi với quyết tâm và ý thức, trách nhiệm cao nhất, bằng mọi cách để sớm đưa các chú, các anh về nơi đất mẹ.
Xung kích, quyết tâm tạo bước đột phá
Nhằm tạo bước đột phá trong công tác tri ân, ngày 22/3/2026, Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đã ban hành Quyết định số 27/QĐ-BCĐQG phát động “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”. Chiến dịch diễn ra từ ngày 15/3/2026 đến ngày 27/7/2027, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh – Liệt sĩ. Mục tiêu của chiến dịch quy mô quốc gia này vô cùng lớn lao: Quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ; giám định ADN khoảng 18.000 mẫu; xây dựng hoàn thiện cơ sở dữ liệu gen thân nhân liệt sĩ và đẩy mạnh rà phá bom mìn tại các địa bàn trọng điểm.
* Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà và Bí thư Tỉnh ủy Nghệ An Nguyễn Khắc Thận di chuyển hài cốt liệt sĩ về nơi an nghỉ cuối cùng. Ảnh: Phạm Bằng
Sáng 2/4/2026, tại Di tích quốc gia đặc biệt Thành cổ Quảng Trị, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà – Trưởng ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đã chủ trì lễ phát động chiến dịch. Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh: Đây không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà là “mệnh lệnh từ trái tim”, thôi thúc cả hệ thống chính trị phải hành động khẩn trương hơn, khoa học hơn để không một liệt sĩ nào bị lãng quên. Chiến dịch yêu cầu thực hiện nghiêm nguyên tắc “6 rõ” (Rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian, rõ sản phẩm) và ứng dụng mạnh mẽ khoa học công nghệ, số hóa dữ liệu để trả lại danh tính cho người đã khuất.
*Tỉnh Nghệ An tổ chức làm điểm công tác lấy mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ. Ảnh: Trọng Kiên
Trong khuôn khổ chiến dịch này, tỉnh Nghệ An vinh dự được Ban Chỉ đạo quốc gia lựa chọn là đơn vị “làm trước” để rút kinh nghiệm cho toàn quân và cả nước về quy trình khai quật, lấy mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ chưa xác định danh tính. Đây là sự ghi nhận đối với nỗ lực và kinh nghiệm của tỉnh, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu rất cao về tính chính xác và khoa học trong thực hiện quy trình. Trách nhiệm này đòi hỏi Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Nghệ An phải triển khai quy trình một cách bài bản nhất.
Nghệ An đã bắt tay vào thực hiện những nhiệm vụ bước đầu đầy quyết liệt. Sáng 12/5/2026, tại Nghĩa trang liệt sĩ Nghi Lộc (xã Đông Lộc), tỉnh Nghệ An đã tổ chức làm điểm công tác lấy mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ. Trong đợt này, 72 mẫu sinh phẩm từ các ngôi mộ chưa có thông tin đã được lấy để giám định ADN phục vụ ngân hàng gen quốc gia. Đây là bước khởi đầu cho kế hoạch lấy hơn 2.000 mẫu sinh phẩm tại 31 nghĩa trang liệt sĩ trên toàn tỉnh, phấn đấu hoàn thành trước ngày 30/10/2026.
Tiếp đó, Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An cũng đã ban hành Kế hoạch số 469/KH-UBND về truyền thông chiến dịch và các văn bản chỉ đạo của Ban chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ nhằm tạo đợt sinh hoạt chính trị sâu rộng, huy động mọi tầng lớp nhân dân tham gia cung cấp thông tin, kỷ vật. Đặc biệt, chương trình “Số hóa ký ức” được triển khai để thu thập thông tin từ các cựu chiến binh và nhân chứng lịch sử, tạo nguồn dữ liệu quý giá cho công tác xác minh.
Trao đổi về các nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm đang triển khai, Đại tá Nguyễn Văn An – Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, Phó trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Nghệ An cho biết: Chiến dịch 500 ngày đêm là một chủ trương mang tính nhân văn sâu sắc. Toàn lực lượng vũ trang tỉnh sẽ thực hiện nhiệm vụ bằng trách nhiệm cao nhất, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ sinh học và số hóa để sưởi ấm lòng người thân liệt sĩ. Lực lượng vũ trang tỉnh đã và đang tập trung thực hiện 5 nhóm giải pháp chiến lược để chiến dịch diễn ra thành công.
Thứ nhất, là kiện toàn các tổ công tác chuyên trách, lựa chọn cán bộ có năng lực và phẩm chất tốt nhất để thực hiện lấy mẫu. Thứ hai, việc số hóa dữ liệu là “chìa khóa” của toàn bộ chiến dịch, Nghệ An đang khẩn trương nhập liệu toàn bộ thông tin về mộ liệt sĩ và dữ liệu gen thân nhân lên hệ thống quốc gia để đối soát nhanh chóng. Thứ ba, đẩy mạnh tiến độ giám định ADN tại các cơ sở chuyên sâu để sớm có kết quả định danh. Thứ tư, duy trì lực lượng tinh nhuệ tại Lào để không bỏ lỡ bất kỳ manh mối nào về phần mộ thực địa. Cuối cùng là tăng cường tuyên truyền, vận động cộng đồng, nhất là thế hệ trẻ qua các nền tảng mạng xã hội để lan tỏa tinh thần tri ân.
Đại tá Nguyễn Văn An khẳng định: Với sự chuẩn bị bài bản và quyết tâm sắt đá, lực lượng vũ trang tỉnh Nghệ An sẽ vượt qua mọi khó khăn để hoàn thành xuất sắc các chỉ tiêu của Chiến dịch 500 ngày đêm. Chiến dịch tại Nghệ An đang thực sự trở thành một hành trình nghĩa tình, viết tiếp những trang sử hào hùng về đạo lý và nhân văn của dân tộc Việt Nam. Những kết quả bước đầu tại Nghệ An sẽ là tiền đề quan trọng để lan tỏa tinh thần quyết liệt ra cả nước.
Mỗi mẫu sinh phẩm được thu nhận, mỗi mảnh hồ sơ được số hóa không chỉ là kết quả chuyên môn, mà còn là nén tâm nhang thành kính trước anh linh các liệt sĩ, để những người anh hùng đã dâng hiến thanh xuân cho Tổ quốc sớm được “gọi đúng tên mình”, sưởi ấm lòng những người mẹ, người cha đang mòn mỏi đợi chờ.
Theo Báo và Phát thanh- truyền hình Nghệ An