Hơn nửa thế kỷ sau chiến tranh, những người lính hôm nay vẫn bền bỉ lần theo từng ký ức, từng dấu tích giữa núi rừng Quảng Ngãi để tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Phía sau mỗi hài cốt là một câu chuyện về ký ức, trách nhiệm và nghĩa tình với đồng đội.
Lần theo ký ức giữa đại ngàn
Sau khi kết thúc đợt tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại thôn Đồng Răm, xã Đặng Thùy Trâm, đợt 2 được tiếp tục triển khai tại khu vực tổ Đèo Ải, thôn Nước Đang. Gần 20 cán bộ, chiến sĩ Ban CHQS xã Đặng Thùy Trâm cùng lực lượng địa phương lại lên đường làm nhiệm vụ.
Mùa mưa miền Trung đã bắt đầu. Con đường từ Ban CHQS xã vào khu vực tìm kiếm dài hun hút, mất hơn một giờ rưỡi đi xe máy, qua những đoạn đường rừng lầy lội, đến điểm không thể đi tiếp, bộ đội gửi xe lại, tiếp tục cuốc bộ gần một giờ qua rừng mới đến được vị trí theo nguồn tin nhân chứng.
*Đội K53, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh quy tập hài cốt liệt sĩ tại huyện Samackhixay, tỉnh Attapeu (Lào).
Đại úy Đinh Văn Hạnh – Phó Chỉ huy trưởng Ban CHQS xã Đặng Thùy Trâm kể lại, hành trang của mỗi người là quân tư trang, dụng cụ phục vụ nhiệm vụ và lương thực cho những giờ làm việc giữa rừng.
Mưa xuống, cây cối ướt sũng, đất nhão và trơn trượt, nhưng công việc tìm kiếm vẫn tiếp tục. “Còn thông tin là còn tìm kiếm”, đó là tinh thần được cán bộ, chiến sĩ Ban CHQS xã Đặng Thùy Trâm nhắc đến trong hành trình đi tìm đồng đội.
| Giữa rừng, sau những giờ tìm kiếm vất vả, những bữa cơm của bộ đội cũng giản dị như chính hành trình họ đang đi. Mưa rừng nặng hạt, cán bộ, chiến sĩ tranh thủ dựng lán, mở từng hộp cơm chuẩn bị sẵn, ăn vội để lấy sức rồi tiếp tục công việc. Chiều xuống, khi màn đêm phủ kín núi rừng, lực lượng tìm kiếm tạm gác công việc, nghỉ nhờ nhà dân để sáng hôm sau lại lên đường. |
Tại khu vực rừng núi phía đông nam tổ Đèo Ải, nguồn tin của ông Phạm Văn Cừ, một người dân địa phương cho biết có khả năng một liệt sĩ được an táng tại đây. Trong một lần đi thu hái mây, ông phát hiện những ụ đất bất thường, bên trên còn dấu tích tăng, võng bộ đội và đế dép cao su cũ. Những dấu hiệu ấy trở thành căn cứ để lực lượng chức năng khảo sát, khoanh vùng và tổ chức tìm kiếm trên diện tích khoảng 50m².
Trước khi đến Đèo Ải, hành trình tìm kiếm tại thôn Đồng Răm đã ghi nhận những kết quả đáng nhớ. Đồi Sim, cách khu vực Bệnh xá Đức Phổ (Bệnh xá Bác Mười) khoảng 1km về phía đông, từng là nơi chôn cất liệt sĩ. Theo lời kể của các nhân chứng, tại đây từng có khoảng 12 ngôi mộ được an táng thành ba hàng. Nguồn tin quan trọng được cung cấp bởi ông Nguyễn Văn Thông, 78 tuổi, ở phường Đức Phổ. Trước đây, ông là y tá tại Bệnh xá Đức Phổ giai đoạn 1968 – 1969 và trực tiếp tham gia chôn cất các liệt sĩ.
Lời hứa với đồng đội
Gần 60 năm trôi qua, địa hình Đồi Sim không còn nguyên trạng. Rừng cũ đã được phát dọn để trồng keo, những gốc cây, tảng đá từng được dùng làm dấu không còn. Nhân chứng tuổi cao cũng khó có thể đi sâu vào núi rừng để chỉ từng vị trí. Bởi vậy, công việc đầu tiên của lực lượng tìm kiếm không phải là đào đất mà là “đào” trong ký ức.
*Lực lượng chức năng tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại khu vực Đồi Sim, xã Đặng Thùy Trâm.
Trung tá Phạm Duy Phương – Chính trị viên phó Ban CHQS xã Đặng Thùy Trâm cho biết, các nguồn tin được thu thập, rà soát, đối chiếu kỹ với thực địa trước khi xây dựng phương án tìm kiếm.
“Những miêu tả của nhân chứng với thực địa có nhiều thay đổi, vị trí không trùng lặp. Chúng tôi phải đến từng nhà dân rà soát lại thông tin, cùng nhân chứng hình dung lại thực trạng địa hình cách đây gần 60 năm để tìm điểm trùng khớp”, Trung tá Phạm Duy Phương chia sẻ.
Sau gần 10 ngày tìm kiếm, lực lượng chức năng đã rà soát khoảng 600m² tại Đồi Sim và quy tập 8 hài cốt liệt sĩ. Tại khu vực Hố Sâu, thôn Đồng Răm, thêm 1 hài cốt liệt sĩ được tìm thấy từ nguồn tin của người dân. Các hài cốt được cất bốc, bảo quản trang nghiêm cùng những di vật tìm thấy như răng, mảnh xương, cúc áo, tăng, võng dù, dây kéo bằng đồng… Mỗi dấu tích đều được thu thập, lưu giữ để phục vụ công tác xác minh, xác định danh tính sau này.
Bà Nguyễn Thị Vân – Chủ tịch UBND xã Đặng Thùy Trâm cho biết: “Ngay sau khi quy tập, địa phương tổ chức thờ cúng các liệt sĩ trang nghiêm. Năm tổ thay phiên nhau trực 24/24 giờ.
Ngoài Đồi Sim và khu vực Hố Sâu, địa phương còn 6 vị trí cần tiếp tục rà soát, kiểm tra, xác minh và xác định tọa độ từ thông tin do nhân dân cung cấp. Đây sẽ là cơ sở để xây dựng kế hoạch, trình Ban Chỉ đạo Tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh phê duyệt, tiếp tục tìm kiếm trong các đợt tiếp theo.
Những người lính hôm nay vẫn đang tiếp tục hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt các liệt sĩ. Bởi với họ, mỗi cuộc tìm kiếm không chỉ là nhiệm vụ, mà là hành trình trở về của đồng đội. Khi một hài cốt liệt sĩ được tìm thấy sau hàng chục năm nằm lại giữa núi rừng, cũng là lúc một phần ký ức chiến tranh được gọi tên, một gia đình có thêm cơ hội đón người thân trở về, và những người lính hôm nay hoàn thành thêm một lời hứa với những người đồng đội đã hy sinh.
Theo Báo Quảng Ngãi