“Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” (“Chiến dịch 500 ngày đêm”) đang được LLVT phối hợp với các ban, bộ, ngành và địa phương trên toàn quốc triển khai quyết liệt. Mục tiêu không chỉ đưa hài cốt liệt sĩ trở về nghĩa trang mà còn phải xác định được danh tính hài cốt liệt sĩ. Vậy cần làm gì để tìm lại tên tuổi cho các liệt sĩ nhanh và chính xác nhất?
Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ giám định ADN
Nếu như trước đây, việc xác định danh tính hài cốt liệt sĩ chủ yếu dựa vào hồ sơ, nhân chứng hoặc những di vật còn sót lại thì hiện nay, việc ứng dụng khoa học-công nghệ mang lại hiệu quả cao. Trong “Chiến dịch 500 ngày đêm”, việc xác định danh tính hài cốt liệt sĩ được triển khai đồng bộ trên quy mô toàn quốc bằng công nghệ ADN kết hợp với cơ sở dữ liệu số hóa. Tuy nhiên, việc giám định ADN hài cốt liệt sĩ đang đối mặt với không ít khó khăn.
Đại tá, TS Nguyễn Văn Lợi, Viện trưởng Viện Pháp y Quân đội, cho biết: Số lượng mẫu hài cốt liệt sĩ cần giám định ADN là trên 500.000 mẫu, trong khi chất lượng mẫu lại thấp do đã lâu năm, ảnh hưởng đến kết quả giám định ADN. Bên cạnh đó, các nhân chứng ngày càng ít đi, số thân nhân trực hệ có thể cung cấp mẫu đối chứng đang dần mai một theo năm tháng. Giai đoạn 2013-2025, Viện Pháp y Quân đội đã giám định ADN và trao trả kết quả 558 mẫu hài cốt liệt sĩ. Hiện công suất giám định của Viện khoảng 400 mẫu hài cốt liệt sĩ/năm.
*Giám định viên của Viện Pháp y Quân đội thực hiện giải trình tự gene từ mẫu hài cốt liệt sĩ. Ảnh: ĐỨC NAM
Để tăng số lượng mẫu hài cốt liệt sĩ có kết quả giám định ADN, trong thời gian tới, Đại tá, TS Nguyễn Văn Lợi đề xuất tăng cường kiểm soát chất lượng mẫu ADN, tối ưu hóa dây chuyền giám định, tự động hóa trong nghiền mẫu, tách chiết ADN, chuẩn bị phản ứng và quản lý dữ liệu tự động. Đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng công nghệ tiên tiến trong các khâu giám định ADN.
Theo Đại tá, GS, TS Nguyễn Duy Bắc, Phó giám đốc Học viện Quân y, trong giám định ADN thì bước khó nhất là phần tách chiết, tinh sạch ADN. Do vậy, bước này cần được tự động hóa để cho kết quả chính xác nhất, nhanh nhất, tránh mẫu ADN bị lây nhiễm từ môi trường hoặc người xử lý làm sai lệch kết quả. Tiếp theo là lựa chọn công nghệ tiên tiến để phân tích, giải trình tự mẫu ADN và có hệ thống phần mềm dữ liệu đối sánh với mẫu ADN thân nhân để có kết quả chính xác nhất.
Một trong những bước quan trọng phục vụ công tác giám định ADN hài cốt liệt sĩ là lấy mẫu hài cốt liệt sĩ. Tuy nhiên, Thạc sĩ Chu Thị Thủy, Chuyên viên giám định của Viện Pháp y Quốc gia phản ánh thực trạng hiện nay: Lực lượng đi lấy mẫu hài cốt liệt sĩ từ các nơi đưa về Viện để giám định ADN không phải là những người trực tiếp làm giám định ADN nên chất lượng mẫu lấy về rất thấp, ảnh hưởng đến kết quả giám định ADN. Do vậy, cơ quan chức năng cần thành lập tổ có chuyên môn thu thập, vận chuyển, bảo quản mẫu hài cốt liệt sĩ.
*Nhân viên Trung tâm Giám định ADN (Viện Công nghệ sinh học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) tiến hành giám định ADN. Ảnh: QUANG DUY
Hoàn thiện cơ sở dữ liệu về liệt sĩ, thân nhân
Song song với việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong giám định ADN hài cốt liệt sĩ thì việc xây dựng cơ sở dữ liệu đối sánh cũng rất quan trọng để cho kết quả danh tính hài cốt liệt sĩ một cách chính xác nhất. Dữ liệu hồ sơ liệt sĩ, nghĩa trang, kết quả quy tập, mẫu hài cốt và mẫu thân nhân cần được rà soát, chuẩn hóa và kết nối trên cùng một hệ thống, tạo nền tảng cho việc đối sánh thông tin ở quy mô lớn. Để thực hiện nhiệm vụ đó, Bộ Quốc phòng đã xây dựng hệ thống phần mềm quản lý thông tin mẫu hài cốt liệt sĩ, quản lý tiến độ chiến dịch và tiếp nhận thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ, di vật, kỷ vật do các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước cung cấp.
Các địa phương cũng đang rà soát, chuẩn hóa dữ liệu nghĩa trang liệt sĩ, mộ liệt sĩ để hình thành cơ sở dữ liệu thống nhất trên phạm vi toàn quốc. Cùng với việc số hóa dữ liệu hài cốt, Bộ Công an đang triển khai rà soát thông tin hơn 768.000 liệt sĩ và xây dựng cơ sở dữ liệu đối với hơn 380.000 thân nhân liệt sĩ cần lấy mẫu ADN đối chứng. Đến nay, Bộ Công an đã thu nhận hơn 93.600 mẫu sinh phẩm và phân tích hơn 52.800 mẫu phục vụ đối sánh, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Những dữ liệu thu thập được đang từng bước hình thành một kho tàng dữ liệu về liệt sĩ trên phạm vi cả nước, kết nối các nguồn thông tin vốn nhiều năm phân tán ở các cơ quan chức năng, địa phương và gia đình liệt sĩ.
Thời gian tới, lực lượng chức năng cần tiếp tục đẩy nhanh việc xây dựng và hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về liệt sĩ, mộ liệt sĩ, nghĩa trang liệt sĩ, mở rộng thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ; tăng cường đầu tư cho các cơ sở giám định, lưu trữ và đối sánh dữ liệu; đồng thời đẩy mạnh hợp tác quốc tế nhằm khai thác thêm các nguồn thông tin về liệt sĩ còn thất lạc. Khi dữ liệu ngày càng đầy đủ, đồng bộ và công nghệ tiếp tục phát triển, cơ hội xác định danh tính cho hàng trăm nghìn liệt sĩ còn thiếu thông tin sẽ được mở rộng, góp phần thực hiện hiệu quả chính sách đền ơn đáp nghĩa của Đảng và Nhà nước.
Theo Báo QĐND Điện tử