Giữa hàng trăm phần mộ chưa xác định được danh tính tại các Nghĩa trang Liệt sĩ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, từng thao tác lấy mẫu sinh phẩm được thực hiện với sự cẩn trọng và chính xác cao nhất. Đó không chỉ là quy trình chuyên môn phục vụ giám định ADN, mà còn là hành trình tìm lại tên tuổi cho những người đã hiến dâng trọn tuổi xuân vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Sau những bộ đồ bảo hộ phủ bụi đất, giữa cái nắng gay gắt hè và áp lực từ yêu cầu nghiêm ngặt về chuyên môn, các cán bộ, chiến sĩ, nhân viên y tế lặng lẽ làm việc với tinh thần trách nhiệm, sự tận tụy và lòng tri ân sâu sắc. Mỗi mẫu hài cốt được lấy đúng quy trình là thêm một hy vọng để các anh hùng liệt sĩ sớm được trở về đúng với tên tuổi của mình, trở về với quê hương, gia đình.
*Chỉ huy Ban CHQS phường Uông Bí trao đổi, quán triệt nội dung công việc tại khu vực khai quật lấy mẫu hài cốt liệt sĩ.
Nắng tháng 6 phủ trắng những hàng bia ở Nghĩa trang Liệt sĩ Uông Bí. Không gian vốn tĩnh lặng tại nơi yên nghỉ của gần 400 liệt sĩ chỉ thỉnh thoảng vang lên tiếng xẻng chạm nhẹ vào đất và những lời trao đổi ngắn, đủ nghe giữa các lực lượng làm nhiệm vụ. Tại nghĩa trang hiện còn 160 phần mộ chưa xác định được danh tính, mỗi phần mộ được khai quật đều mở ra thêm một hy vọng tìm lại tên tuổi cho những người đã ngã xuống.
Từ hơn 6 giờ sáng, khi cái nắng còn chưa gay gắt, lực lượng dân quân tự vệ và Ban CHQS phường Uông Bí đã có mặt để chuẩn bị dụng cụ, xác định vị trí từng phần mộ. Công việc khai quật diễn ra lặng lẽ nhưng đòi hỏi sự chính xác gần như tuyệt đối. Những nhát cuốc đầu tiên được thực hiện dứt khoát, nhưng càng xuống sâu, tốc độ càng chậm lại. Từng lớp đất được bóc tách mỏng, đều và cẩn trọng. Khi phát hiện dấu vết của quách mộ, những chiếc cuốc lập tức được đặt xuống. Thay vào đó là bay nhỏ, chổi mềm, bàn chải và cả đôi bàn tay của chiến sĩ dân quân nhẹ nhàng gạt từng vốc đất còn bám quanh hài cốt.
Mọi thao tác đều diễn ra chậm rãi, tỉ mỉ. Không ai vội vàng, bởi phía dưới mỗi nhát bay là những phần hài cốt đã yên nghỉ hàng chục năm và chỉ cần một sơ suất nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến việc thu thập mẫu phục vụ giám định ADN.
Đưa tay gạt những giọt mồ hôi trên trán sau nhiều giờ làm việc liên tục, anh Lê Thanh Bình, dân quân tự vệ phường Uông Bí, chia sẻ: Tham gia khai quật, cất bốc hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ rất đặc biệt, vừa là trách nhiệm, vừa là niềm vinh dự đối với mỗi cán bộ, chiến sĩ. Khó khăn lớn nhất là nhiều phần mộ đã được an táng từ rất lâu, hài cốt rất mỏng, dễ vỡ. Vì vậy, khi xuống đến lớp hài cốt, anh em gần như không còn dùng cuốc mà chuyển sang sử dụng bay nhỏ, chổi mềm, có trường hợp phải dùng chính đôi tay để nhẹ nhàng bóc tách từng lớp đất. Dù thời tiết nắng nóng, công việc kéo dài nhiều giờ, nhưng ai cũng tự nhắc mình phải thật tỉ mỉ, cẩn trọng trong từng thao tác. Chúng tôi luôn mong giữ được từng mẫu hài cốt nguyên vẹn nhất để phục vụ giám định ADN, góp phần giúp các bác sớm được xác định danh tính và trở về với gia đình.
Trong khi những người lính dân quân lặng lẽ bóc tách từng lớp đất thì dưới mái bạt dã chiến, các cán bộ của Tổ lấy mẫu cũng bước vào một “cuộc chạy đua” khác, đó là cuộc chạy đua với thời gian, với thời tiết và với yêu cầu nghiêm ngặt của từng quy trình chuyên môn. Giữa cái nóng hầm hập của mùa hè, trong bộ quần áo bảo hộ kín mít, khẩu trang, mũ trùm đầu và lớp găng tay y tế, ai nấy đều ướt đẫm mồ hôi chỉ sau ít phút làm việc. Mồ hôi chảy thành dòng từ trán xuống cổ, thấm đẫm lớp áo bên trong. Những đôi găng tay cao su căng phồng vì hơi nước, bàn tay nhăn lại, trắng bệch sau nhiều giờ liên tục tiếp xúc với mồ hôi và nhiệt độ cao… Thế nhưng, không một ai tháo bỏ găng tay hay rời khỏi vị trí khi công việc còn dang dở.
*Tổ lấy mẫu giám định ADN số 2 thực hiện quy trình lấy mẫu hài cốt liệt sĩ.
Anh Đinh Văn Cường, kỹ thuật viên Khoa Giải phẫu bệnh, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Ninh, thành viên Tổ lấy mẫu giám định ADN, chia sẻ: Qua nhiều đợt trực tiếp tham gia lấy mẫu tại các nghĩa trang liệt sĩ, chúng tôi càng cảm nhận rõ đây là nhiệm vụ rất đặc biệt. Nhiều hài cốt đã an táng từ rất lâu, mẫu xương bị phong hóa nên việc lựa chọn vị trí lấy mẫu phải hết sức cẩn trọng để bảo đảm đủ điều kiện phục vụ giám định ADN. Mỗi công đoạn, từ ghi nhận thông tin, chụp ảnh, số hóa hồ sơ đến đối chiếu, kiểm tra đều được thực hiện theo quy trình nghiêm ngặt nhằm tránh mọi sai sót. Dù điều kiện làm việc ngoài trời rất vất vả, chúng tôi luôn động viên nhau giữ sự tập trung cao nhất, bởi mỗi mẫu ADN đạt chất lượng là thêm một hy vọng giúp một gia đình tìm lại người thân sau nhiều năm chờ đợi.
Đằng sau mỗi mẫu hài cốt liệt sĩ được lấy và xác định danh tính thành công là sự cống hiến to lớn của cả hệ thống chính trị cùng các lực lượng chức năng. Để triển khai đồng bộ chiến dịch, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh đã thành lập 5 tổ lấy mẫu thực hiện nhiệm vụ lấy mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định gồm 20 cán bộ, nhân viên thuộc Bộ CHQS tỉnh, Sở Y tế; được phân công thực hiện các khâu từ lấy mẫu, gán mã, chụp ảnh, số hóa thông tin, cập nhật dữ liệu phục vụ giám định ADN; thành lập 2 tổ bàn giao mẫu hài cốt liệt sĩ.
Các địa phương cũng chủ động thành lập 1-3 tổ khai quật mộ hài cốt liệt sĩ, mỗi tổ gồm 5-6 dân quân cơ động và dân quân thường trực trực tiếp làm nhiệm vụ khai quật các phần mộ. Mỗi lực lượng đảm nhận một phần việc khác nhau nhưng đều vận hành theo một quy trình thống nhất, khép kín, bảo đảm tính khoa học, chính xác và tuyệt đối không để xảy ra sai sót.
*Các lực lượng phối hợp hoàn trả nguyên trạng các phần mộ liệt sĩ, giữ gìn sự tôn nghiêm tại nghĩa trang.
*Cán bộ Bộ CHQS tỉnh thực hiện số hoá hồ sơ mộ liệt sĩ chưa có thông tin phục vụ giám định ADN.
Để mỗi phần mộ được khai quật đúng quy trình còn là sự chỉ đạo, chuẩn bị chu đáo của các xã, phường, đặc khu. Nhiều ngày trước khi triển khai, cán bộ các xã, phường, đặc khu đã phối hợp khảo sát thực địa, dựng nhà bạt, lắp đặt điện, chuẩn bị nguồn nước, bố trí khu vực làm việc và các điều kiện hậu cần cần thiết. Từ sáng sớm đến khi kết thúc ngày làm việc, cán bộ địa phương luôn túc trực tại hiện trường, hỗ trợ, phối hợp xử lý những tình huống phát sinh. Những công việc tưởng chừng giản đơn ấy là “mắt xích” quan trọng để toàn bộ quy trình diễn ra nhịp nhàng, thông suốt.
Các thành viên Ban Chỉ đạo 515 tỉnh cũng như lãnh đạo các địa phương đã trực tiếp đến từng khu vực khai quật, trực tiếp kiểm tra quy trình lấy mẫu, bảo quản mẫu sinh phẩm, đối chiếu hồ sơ và tiến độ thực hiện và trao đổi với các tổ chuyên môn, nhắc nhở cán bộ, chiến sĩ giữ vững sự tập trung, tuyệt đối tuân thủ quy trình kỹ thuật ở từng khâu.
Đại tá Nguyễn Đình Khiêm, Phó Chính uỷ Bộ CHQS tỉnh, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo 515 tỉnh, khẳng định: “Việc lấy mẫu hài cốt liệt sĩ để xác định danh tính là nhiệm vụ mang ý nghĩa chính trị, nhân văn đặc biệt, vì vậy mọi công đoạn đều phải được thực hiện với tinh thần trách nhiệm cao nhất. Từng phần mộ, từng mẫu sinh phẩm phải bảo đảm chính xác tuyệt đối, đúng quy trình khoa học và thể hiện sự tôn kính đối với các anh hùng liệt sĩ. Không được phép xảy ra bất cứ sai sót nào, bởi phía sau mỗi mẫu ADN là hy vọng của một gia đình đã chờ đợi suốt nhiều thập kỷ”. Lời căn dặn ấy được nhắc đi nhắc lại nhiều lần trong suốt quá trình thực hiện nhiệm vụ, trở thành yêu cầu xuyên suốt đối với tất cả các lực lượng tham gia chiến dịch.
*Lãnh đạo Ban Chỉ đạo 515, phường Bình Khê trao đổi thực hiện khai quật, lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Tràng An.
Tính từ đầu Chiến dịch đến hôm nay, có 5 địa phương: Phong Cốc, Đông Triều, Mạo Khê, Hiệp Hoà, Bình Khê, đã hoàn thành lấy mẫu trên 8 nghĩa trang liệt sĩ với tổng số 307 mộ, thu 289 mẫu hài cốt liệt sĩ, có 18 mộ không lấy được mẫu (gồm 12 mộ không tiểu, 6 mộ có tiểu nhưng không có hài cốt). Quá trình thực hiện nhiệm vụ bảo đảm an toàn tuyệt đối.
Phía trước vẫn còn nhiều phần mộ chưa xác định được danh tính. Hành trình đối chiếu ADN có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Nhưng từng mẫu sinh phẩm được lấy đang là những tia hy vọng để những người lính đã nằm lại suốt nhiều thập kỷ có thể trở về với đúng tên tuổi của mình. Và phía sau hành trình ấy là những con người lặng thầm làm việc giữa nắng nóng, bụi đất và áp lực trách nhiệm; những người đang góp phần viết tiếp câu chuyện tri ân bằng sự tận tụy, chính xác và lòng biết ơn sâu sắc đối với những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Theo Báo Quảng Ninh Điện tử