Có những dòng sông sinh ra để bồi đắp phù sa và có những dòng sông chảy qua những miền ký ức. Lại có dòng sông, từ lâu đã hóa thành linh hồn của đất nước – đó chính là dòng Thạch Hãn, dòng sông linh thiêng của dân tộc Việt Nam.
Từ nhiều năm nay, lần nào vào Quảng Trị, tôi cũng ra đứng trước dòng sông ấy và lặng nhìn những con sóng bình yên lăn tăn dưới nắng. Trong tiếng nước miên man, tôi như nghe vang vọng tiếng gọi đồng đội, tiếng bước chân hành quân, tiếng bom rền xé nát bầu trời mùa hè đỏ lửa năm nào. Dòng Thạch Hãn vẫn lặng lẽ chảy, nhưng trong lòng sông là cả một biển ký ức không bao giờ cạn.
Có ai đếm được bao nhiêu người con đất Việt tuổi đôi mươi đã gửi lại nơi đây những mùa xuân đẹp nhất? Có những người chưa kịp viết hết lá thư gửi về cho mẹ. Có người chưa một lần nắm tay người mình yêu. Có người chỉ mang theo một ước mơ bình dị: Đất nước ngày mai không còn tiếng súng.
Và rồi các anh, các chị hòa vào dòng nước. Thân xác trở về với đất, còn linh hồn thì ở lại cùng dòng Thạch Hãn. Từ ấy, con sông không chỉ chảy giữa đôi bờ Quảng Trị mà còn chảy qua trái tim của hàng triệu người Việt Nam. Cũng từ mùa hè đỏ lửa năm ấy, triệu triệu người dân nước Việt đã gọi Thạch Hãn là dòng linh. Đó không chỉ là một cái tên, mà dưới mỗi gợn sóng là một cuộc đời, dưới mỗi làn nước là một câu chuyện còn dang dở. Linh hồn các anh, các chị không hề mất đi, mà đã hóa thành gió mát trên sông, thành ánh trăng soi mặt nước, thành những cánh hoa đăng lặng lẽ trôi, mang theo lời tri ân của những người còn sống.
Chiều Quảng Trị, mặt trời chậm rãi khuất sau bờ tre. Trên dòng Thạch Hãn ánh lên sắc đỏ, như còn lưu giữ màu của một thời máu lửa. Tiếng chuông chùa ngân xa, hòa cùng tiếng gió, khiến lòng người chợt lắng xuống. Nơi bến sông, những bàn tay nâng niu thả từng đóa hoa, từng ngọn nến nhỏ. Ánh nến tròng trành theo sóng nước, như hàng nghìn vì sao đang trở về với những người con đã hóa thân vào lòng sông mẹ.
Có người nói thời gian sẽ làm nguôi ngoai mọi mất mát. Nhưng với Thạch Hãn, thời gian chỉ làm cho sự thiêng liêng thêm sâu lắng. Dòng sông vẫn âm thầm chảy, mang theo lời nhắc nhở rằng hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng biết bao máu xương. Mỗi nhịp cầu bắc qua sông, mỗi tiếng cười của trẻ thơ, mỗi ruộng lúa chín ven sông đều là sự tiếp nối những ước mơ mà các anh đã gửi lại. Thạch Hãn ơi! Dòng linh của đất nước!
Xin cho những con sóng mãi mãi hát khúc hát hòa bình. Và xin cho mỗi con dân nước Việt, khi cúi mình trước dòng sông thiêng ấy, thả lòng mình theo những cánh hoa tri ân xuôi theo dòng nước không chỉ mỗi độ tháng Bảy, để rồi biết sống nhân hậu hơn, tử tế hơn, biết yêu từng tấc đất quê hương. Bởi dưới mỗi tấc đất bình yên hôm nay là sự hy sinh lặng thầm của bao người đi trước.
Dù năm tháng có trôi xa, Thạch Hãn vẫn mãi là lời ru của Tổ quốc, là bản anh hùng ca, là dòng linh chảy mãi trong tâm thức dân tộc, nhắc nhủ người còn sống hôm nay về Văn hóa Tri ân: Máu xương của các Anh hùng Liệt sĩ đã hòa vào lòng đất mẹ thân yêu.
Việt Phương