Có một số ý kiến băn khoăn về kiến nghị lấy ngày 27/7 hằng năm làm Ngày Quốc giỗ để tưởng niệm những người đã hy sinh vì đất nước. Là nười từng nhiều năm công tác ở Hội Hỗ trợ gia đình Liệt sĩ Việt Nam, Hội Hỗ trợ gia đình Liệt sĩ TP Hồ Chí Minh, tôi xin nêu một số câu hỏi thường được đặt ra như sau:
Thứ nhất, ngày 27/7 từ lâu đã được chọn là Ngày Thương binh – Liệt sĩ. Nếu lấy ngày này làm Ngày Quốc giỗ thì có ảnh hưởng đến ý nghĩa và giá trị truyền thống của ngày 27/7 hay không?
Thứ hai, nếu Ngày Quốc giỗ chỉ hướng đến các Liệt sĩ trong thời đại Hồ Chí Minh thì những anh hùng, nghĩa sĩ đã hy sinh vì đất nước trong các thời đại trước đó sẽ được tưởng niệm như thế nào?
Thứ ba, có nên chọn một ngày khác, chẳng hạn ngày 10/3 âm lịch – ngày Giỗ Tổ Hùng Vương – để tưởng niệm, tri ân tất cả những người có công với đất nước, từ dựng nước đến giữ nước, qua mọi thời đại?
Đây là những câu hỏi xác đáng, cần được nhìn nhận nghiêm túc. Với trách nhiệm của người từng nhiều năm gắn bó với công tác tri ân Liệt sĩ và gia đình người có công, tôi xin cung cấp thêm một số thông tin để quý vị hiểu rõ hơn về quá trình hình thành kiến nghị này.
Một là về ơ sở thực tiễn: Trong tâm thức của nhiều gia đình liệt sĩ và người dân Việt Nam, ngày 27/7 không chỉ là Ngày Thương binh – Liệt sĩ mà còn là dịp tưởng nhớ những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Hằng năm, vào dịp này, các hoạt động thăm viếng nghĩa trang, dâng hương, tưởng niệm liệt sĩ và tri ân người có công được tổ chức rộng khắp cả nước. Từ thực tiễn ấy, Ban Thường vụ Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ TP.Hồ Chí Minh nhiệm kỳ 2020–2025 đã xây dựng dự án, kiến nghị cấp có thẩm quyền xem xét việc tổ chức một ngày tưởng niệm mang ý nghĩa quốc gia đối với những người đã hy sinh vì đất nước.
Hai là về cơ sở lý luận và ý nghĩa lịch sử: Dân tộc ta có truyền thống uống nước nhớ nguồn, biết ơn những người đã có công dựng nước và giữ nước. Ngày 10/3 âm lịch là ngày Giỗ Tổ Hùng Vương, tưởng nhớ các bậc tiền nhân có công dựng nước. Từ truyền thống ấy, có ý kiến cho rằng nên có một ngày tưởng niệm chung những người đã hy sinh vì đất nước trong sự nghiệp giữ nước qua mọi thời đại.
Vấn đề đặt ra là: Nên chọn ngày nào để thể hiện đầy đủ đạo lý và truyền thống ấy? Có ý kiến đề xuất ngày 10/3 âm lịch, với ý nghĩa tưởng niệm những người có công với đất nước, từ dựng nước đến giữ nước, xuyên suốt mọi thời đại. Cũng có ý kiến đề xuất ngày 27/7, bởi đây là ngày đã gắn bó sâu sắc với đạo lý tri ân Thương binh – Liệt sĩ và người có công trong đời sống xã hội Việt Nam hiện đại.
Theo tôi, đây là vấn đề cần tiếp tục được trao đổi, nghiên cứu và cân nhắc thấu đáo. Điều cốt lõi không chỉ là chọn một ngày cụ thể, mà là xác lập một hình thức tưởng niệm xứng đáng với sự hy sinh của các thế hệ người Việt Nam vì sự tồn vong và phát triển của đất nước.
Ba là về quan điểm và quá trình kiến nghị: Những nội dung nói trên đã được tôi trình bày trong dự án kiến nghị gửi cấp có thẩm quyền năm 2021, khi tôi còn tham gia lãnh đạo Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ TP Hồ Chí Minh. Đến năm 2024, trong trường ca Linh khí quốc gia, do Nhà xuất bản Quân đội nhân dân xuất bản, tôi tiếp tục thể hiện suy ngẫm về sự hy sinh của các thế hệ người Việt Nam và đạo lý tri ân những người đã ngã xuống vì Tổ quốc. Tôi quan niệm rằng sự hy sinh của những người con đất Việt không bị giới hạn bởi một thời đại, một cuộc chiến tranh hay một thế hệ. Tất cả những người đã hy sinh vì độc lập, tự do và sự trường tồn của đất nước đều xứng đáng được các thế hệ hôm nay và mai sau tưởng nhớ. Bởi vậy, khi bàn về Ngày Quốc giỗ, cần phân biệt rõ giữa việc lựa chọn một ngày tưởng niệm chung và việc bảo đảm sự tri ân đối với từng đối tượng, từng giai đoạn lịch sử. Hai việc này không nhất thiết loại trừ nhau.
Bốn là về một thông tin đáng chú ý: Theo thông tin tôi được biết, tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI đang thảo luận về đề xuất lấy ngày 27/7 hằng năm làm ngày nghỉ hưởng nguyên lương nhằm tri ân Liệt sĩ, theo kiến nghị của Hội và của nhiều tổ chức, cá nhân. Đây là vấn đề có ý nghĩa xã hội và nhân văn sâu sắc. Tuy nhiên, cần phân biệt giữa việc đề xuất, thảo luận với việc Quốc hội chính thức thông qua và ban hành quy định.
Kiến nghị lấy ngày 27/7 làm Ngày Quốc giỗ không nhằm thay thế hay làm giảm ý nghĩa của Ngày Thương binh – Liệt sĩ. Vấn đề cần được trao đổi là liệu có thể phát huy sâu sắc hơn ý nghĩa của ngày 27/7, đồng thời thể hiện sự tưởng niệm đối với những người đã hy sinh vì đất nước qua mọi thời đại hay không.
Nếu ngày 10/3 âm lịch nhắc nhở chúng ta về công lao dựng nước của tổ tiên, thì việc tưởng niệm những người giữ nước cũng là một nhu cầu xuất phát từ đạo lý và truyền thống dân tộc. Chọn ngày nào, tổ chức ra sao, phạm vi tưởng niệm thế nào là những vấn đề cần được nghiên cứu và quyết định bởi cấp có thẩm quyền, trên cơ sở lịch sử, văn hóa, pháp lý và nguyện vọng chính đáng của nhân dân.
Tôi viết những dòng này không phải để khẳng định một phương án duy nhất, mà để cung cấp thêm thông tin về quá trình hình thành kiến nghị, đồng thời mong nhận được những ý kiến trao đổi thẳng thắn, xây dựng và có trách nhiệm.
Bởi suy cho cùng, điều chúng ta hướng tới là một đạo lý chung: Tri ân những người đã hy sinh vì đất nước, từ dựng nước đến giữ nước, qua mọi thời đại.
Đại tá, nhà báo Trần Thế Tuyển
(Nguyên Phó Chủ tịch Hội Hỗ trợ gia đình Liệt sĩ Việt Nam; nguyên Chủ tịch Hội Hỗ trợ gia đình Liệt sĩ TP.Hồ Chí Minh)