Từ phát hiện trong hang đá trên núi Chư Pa, anh A Hải, dân tộc Ba Na, cung cấp thông tin quan trọng, giúp lực lượng chức năng quy tập 24 liệt sĩ cùng nhiều di vật.
Được biết, khoảng 8 năm trước, vào mùa mưa, anh A Hải (32 tuổi, làng Doch 1, xã Ia Ly) như thường lệ dậy sớm lùa bò ra bãi cỏ dưới chân núi Chư Pa, cách nhà hơn một km. Gần trưa, khi việc chăn thả tạm xong, anh rủ một người bạn vào rừng, men theo sườn núi tìm bắt dơi làm thức ăn.
Sau gần nửa giờ băng rừng, vượt quãng đường khoảng 2 km, cả hai phát hiện một cửa hang lớn nằm lưng chừng núi. Bên trong tối đen, ẩm ướt, nhiều lối nhỏ nối nhau tạo thành hệ thống dài hàng trăm mét. Anh Hải dùng đèn pin soi đường rồi tiến vào khám phá.
*Núi Chư Pa nơi phát hiện 24 hài cốt liệt sĩ trong hang đá. Ảnh: Kim Thi
Đi sâu vài chục mét, anh nhận thấy dưới một hố sâu chừng 2 m có nhiều mảnh vải rải rác. Cảnh tượng lạ khiến cả hai dừng lại quan sát. Sau ít phút do dự, anh Hải quyết định xuống kiểm tra.
Dưới đáy hố là khoảng không tương đối rộng, giống căn hầm giữa lòng núi. Trên nền đất có nhiều vật dụng cũ như tăng, võng, vải dù, cúc áo, đế dép cao su, dây thông tin. Xen lẫn là các đồ dùng sinh hoạt như bàn chải, bát sắt, lọ thuốc. Đặc biệt, anh phát hiện nhiều mảnh xương đã mục theo thời gian. Từ những dấu vết này, anh cho rằng đây có thể là nơi bộ đội từng trú ẩn trong chiến tranh.
Chiều cùng ngày, anh trở về kể lại sự việc nhưng ít người tin. Nhiều người cho rằng câu chuyện “hang bí mật” là hoang đường. “Không ai tin, họ nghĩ mình nói quá”, anh Hải nhớ lại.
Sáng hôm sau, anh chuẩn bị hương, hoa, trái cây rồi một mình quay lại hang. Tại đây, anh thu gom các mảnh hài cốt và di vật, đưa ra ngoài chôn cất gần gốc cây.
Từ đó, mỗi lần đi ngang khu vực, anh đều dừng lại thắp hương cho những người đã khuất. Việc làm lặng lẽ này kéo dài nhiều năm giữa núi rừng vắng vẻ, ít người biết đến.
*Thiếu tá Nguyễn Ngọc Tiệp, thành viên Đội quy tập mộ liệt sĩ Quân đoàn 34, đi sâu vào hang đá núi Chư Pa tìm kiếm và quy tập liệt sĩ, tháng 4/2026. Ảnh: Kim Thi
Câu chuyện chỉ được nhắc lại vào năm 2020 khi Đội quy tập mộ liệt sĩ Quân đoàn 34 tìm kiếm hài cốt ở địa bàn. Nghe người dân kể, họ tìm gặp anh Hải để xác minh. Người đàn ông sau đó trực tiếp dẫn đường đến vị trí đã chôn cất trước đó. Qua kiểm tra, khu vực núi Chư Pa được xác định từng là căn cứ hoạt động cách mạng trong thời chiến.
Từ thông tin ban đầu, lực lượng chức năng mở rộng tìm kiếm không chỉ tại nơi chôn cất mà còn trong hệ thống hang động. Kết quả, họ quy tập được 6 hài cốt liệt sĩ cùng nhiều di vật như tăng, võng, dép cao su và vật dụng sinh hoạt, góp phần khẳng định dấu tích bộ đội từng hoạt động tại đây.
Tuy nhiên, việc tìm kiếm gặp nhiều trở ngại do địa hình phức tạp, cây rừng rậm rạp, hang sâu ẩm ướt. Mùa mưa, nước đọng nhiều khiến công tác phải gián đoạn.
Đến tháng 4 năm nay, đội quy tập tiếp tục mở rộng phạm vi tại khu vực hang đá núi Chư Pa, phát hiện thêm 18 hài cốt cùng nhiều di vật. Tính từ năm 2020 đến nay, 64 hài cốt đã được tìm thấy tại khu vực này.
*Hài cốt liệt sĩ cùng nhiều di vật được tìm thấy trong đợt quy tập tháng 4. Ảnh: Kim Thi
Thượng tá Giang Lê Sáng, Chính trị viên Đội quy tập mộ liệt sĩ Quân đoàn 34, cho biết quá trình tìm kiếm trong hang sâu rất khó khăn, đòi hỏi cán bộ, chiến sĩ phải mang theo dây thừng, đèn pin và di chuyển thận trọng đảm bảo an toàn.
“Căn cứ tài liệu, khu vực núi Chư Pa từng là nơi hoạt động của một số đơn vị thuộc Mặt trận Tây Nguyên (B3) giai đoạn 1966-1969”, thượng tá Sáng nói, đồng thời cho biết đơn vị sẽ tiếp tục mở rộng tìm kiếm tại làng Doch 1, tránh bỏ sót các liệt sĩ còn nằm lại trong rừng sâu.
Trần Hóa (Báo Gia Lai)