Hóa ra, trên chiến trường xưa, bên cạnh những địa danh đã trở nên thân thuộc, chúng tôi vẫn còn những địa chỉ cần được trở lại, tri ân và lan tỏa. Đó không chỉ là nơi ghi dấu chiến công của quân và dân ta trong những năm tháng chiến tranh, mà còn là nơi lưu giữ ký ức về những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Gò Ông Lẹt là một địa chỉ như thế.
Nằm trên địa bàn huyện Vĩnh Hưng, vùng Đồng Tháp Mười, Gò Ông Lẹt là di tích lịch sử cấp tỉnh, gắn liền với những chiến công của quân và dân Kiến Tường trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Nhắc đến địa danh này, không thể không nhắc đến chiến công của Tiểu đoàn 504 – đơn vị vũ trang địa phương đã trưởng thành qua chiến đấu, lập nhiều thành tích xuất sắc trên chiến trường Kiến Tường năm xưa.
Đặc biệt, trận đánh Gò Ông Lẹt vào đêm 16 rạng ngày 17-11-1965 đã trở thành một dấu son trong lịch sử chiến đấu của lực lượng vũ trang địa phương. Trận tập kích tiêu diệt một đại đội biệt kích của đối phương không chỉ thể hiện tinh thần dũng cảm, mưu trí của cán bộ, chiến sĩ ta, mà còn góp phần củng cố niềm tin của quân và dân vùng Đồng Tháp Mười vào thắng lợi của cuộc kháng chiến.
Gần mười năm sau, trong giai đoạn 1973-1975, chiến trường Vĩnh Hưng và vùng biên giới Tây Nam tiếp tục chứng kiến những cuộc đọ sức quyết liệt. Trung đoàn 174 cùng các đơn vị phối hợp chiến đấu trong điều kiện vô cùng gian khổ. Những cánh đồng ngập nước, những con kênh, bờ ruộng, những gò đất giữa vùng Đồng Tháp Mười vừa là địa hình chiến đấu, vừa là nơi thử thách ý chí và sức chịu đựng của người lính.
Trong những trận chiến ấy, biết bao cán bộ, chiến sĩ đã anh dũng hy sinh. Có người ngã xuống khi tuổi đời còn rất trẻ; có người chưa kịp gửi về gia đình một lá thư cuối cùng. Máu của các anh hòa vào đất đai, sông nước miền biên viễn, góp phần làm nên ngày toàn thắng của dân tộc.
Những con số trong lịch sử có thể ghi lại quy mô một trận đánh, số quân tham gia hay kết quả chiến đấu. Nhưng không một con số nào có thể nói hết nỗi đau của những người mẹ mất con, người vợ mất chồng, những gia đình mỏi mòn chờ đợi người thân trở về. Bởi vậy, gìn giữ di tích không đơn thuần là bảo tồn một địa điểm lịch sử. Đó còn là gìn giữ ký ức, đạo lý và lòng biết ơn của những người đang sống đối với những người đã hy sinh.
*Trong chuyến trở lại chiến trường xưa lần này, chúng tôi được đồng chí Bí thư Đảng ủy xã Vĩnh Hưng dẫn đến khu di tích Gò Ông Lẹt dâng hương tưởng niệm các Anh hùng Liệt sĩ.
Trước anh linh những người đã ngã xuống, mỗi người trong đoàn đều có những suy nghĩ riêng. Với những cựu chiến binh từng đi qua chiến tranh, đó là sự trở về với đồng đội. Với những người làm công tác tri ân, đó là lời nhắc nhở về trách nhiệm tiếp nối. Còn với thế hệ trẻ, những địa chỉ như Gò Ông Lẹt chính là những bài học lịch sử sống động, giúp các em hiểu rằng nền độc lập, hòa bình hôm nay đã được đánh đổi bằng biết bao máu xương.
Sau lễ dâng hương, câu chuyện về tương lai của khu di tích được đặt ra. Trình bày định hướng xây dựng quần thể di tích Gò Ông Lẹt, đồng chí Bí thư Đảng ủy xã Nguyễn Tuấn Anh chia sẻ mong muốn của lãnh đạo và nhân dân địa phương: huy động các nguồn lực xã hội, sưu tầm tư liệu, hình ảnh, hiện vật và những câu chuyện của nhân chứng lịch sử để từng bước bảo tồn, tôn tạo, phát huy giá trị di tích.
Theo đồng chí, ước nguyện của địa phương là làm sao để Gò Ông Lẹt không chỉ là nơi tưởng niệm, mà còn trở thành một điểm đến có ý nghĩa về lịch sử, văn hóa và tâm linh; nơi các cựu chiến binh trở về thăm chiến trường xưa, thân nhân liệt sĩ tìm lại dấu tích người thân, học sinh và các thế hệ mai sau được giáo dục về truyền thống yêu nước, tinh thần chiến đấu và sự hy sinh của cha anh.
Nghe những lời tâm huyết ấy, chúng tôi nhớ đến Long Khốt – địa danh cũng thuộc vùng đất Vĩnh Hưng, nơi Trung đoàn 174, Sư đoàn 5 và các đơn vị phối hợp đã chiến đấu vô cùng ác liệt trong những năm cuối cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Ngày nay, Long Khốt đã trở thành một địa chỉ tri ân quan trọng, nơi đồng đội, thân nhân liệt sĩ và nhân dân cả nước tìm về tưởng niệm những người đã hy sinh vì Tổ quốc.
*Nếu Long Khốt đã được nhiều người biết đến, thì Gò Ông Lẹt cũng xứng đáng được quan tâm, đầu tư và lan tỏa rộng rãi hơn.
Hai địa danh, hai dấu mốc lịch sử, nhưng cùng chung một mạch nguồn: sự hy sinh của những người lính và nhân dân trên vùng đất biên giới; lòng biết ơn của những người đang sống; khát vọng gìn giữ những giá trị lịch sử cho mai sau.
Để hiện thực hóa ước nguyện ấy, trước hết cần tiếp tục sưu tầm, xác minh tư liệu lịch sử, bổ sung danh sách cán bộ, chiến sĩ hy sinh, tìm kiếm nhân chứng và những kỷ vật còn lưu giữ trong các gia đình. Cùng với đó là xây dựng quy hoạch quần thể di tích phù hợp, kết nối các không gian tưởng niệm, trưng bày truyền thống và hoạt động giáo dục lịch sử. Việc huy động nguồn lực xã hội cần đi đôi với sự quản lý chặt chẽ, bảo đảm tính trang nghiêm, chính xác và bền vững của di tích.
Chúng tôi hiểu rằng, để biến một ước nguyện thành hiện thực cần có thời gian, công sức, nguồn lực và sự chung tay của nhiều người. Nhưng nếu không bắt đầu từ hôm nay, những nhân chứng lịch sử sẽ ngày một ít đi, những câu chuyện chiến trường có nguy cơ mai một, và những địa chỉ xứng đáng được tri ân có thể chưa được biết đến đúng mức.
Rời Gò Ông Lẹt, chúng tôi mang theo một suy nghĩ: trên hành trình trở lại chiến trường xưa, việc tìm kiếm, chăm sóc và tri ân đồng đội không chỉ dừng lại ở những địa danh đã nổi tiếng. Còn biết bao vùng đất cần được nhận diện, bao câu chuyện cần được kể lại, bao sự hy sinh cần được các thế hệ hôm nay và mai sau ghi nhớ.
Để rồi, cùng với Long Khốt, Gò Ông Lẹt trở thành một điểm hẹn nghĩa tình trên vùng đất biên cương; nơi quá khứ gặp hiện tại, nơi những người đã khuất được tưởng nhớ bằng những việc làm thiết thực, và nơi ngọn lửa truyền thống tiếp tục được trao truyền cho các thế hệ mai sau. Bởi tri ân không chỉ là cúi đầu trước anh linh người đã khuất. Tri ân còn là trách nhiệm gìn giữ lịch sử, làm cho sự hy sinh của các anh hùng liệt sĩ mãi mãi có ý nghĩa trong cuộc sống hôm nay.
Đại tá Trần Thế Tuyển
(Nguyên Phó chủ tịch Hội HTGĐLS Việt Nam, nguyên Chủ tịch Hội HTGĐLS TP Hồ Chí Minh)