Chiến tranh đã lùi xa, nhưng trên mảnh đất Quảng Trị, nơi từng oằn mình dưới bom đạn vẫn còn đó những nỗi đau chưa thể gọi tên. Dưới lớp đất đỏ bazan, dưới những triền cỏ xanh, đâu đó vẫn còn những người lính hy sinh hơn nửa thế kỷ trước chưa được tìm thấy. Vì vậy, chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ do Chính phủ phát động đang thắp lên niềm hy vọng đoàn tụ.
*Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ Đoàn Kinh tế – Quốc phòng 337 tìm kiếm hài cốt liệt sĩ ở xã Hướng Lập, tỉnh Quảng Trị. Ảnh: HÀN NGUYÊN
Hy vọng khép lại hành trình chờ đợi
Trong dòng người lặng lẽ tìm về Quảng Trị, ông Chu Đình Minh (Hà Nội) mang theo hành trình dài – hành trình đi tìm cha là liệt sĩ Chu Đình Thân, hy sinh trên chiến trường Quảng Trị. Hơn 50 năm qua, ông Minh đã nhiều lần vào Quảng Trị. Từ các nghĩa trang liệt sĩ đến những địa danh gắn với chiến sự, nơi nào có thông tin, ông đều tìm đến. Điểm dừng chân quen thuộc của ông là khu vực Thành cổ Quảng Trị, nơi từng diễn ra cuộc chiến 81 ngày đêm khốc liệt năm 1972. Ngồi bên những bức tường loang lổ dấu tích bom đạn, ông Minh lặng lẽ nói về người cha mà ông chưa từng gặp: “Nếu may mắn tìm được, chỉ cần một mảnh xương để biết đó là bố mình, cũng là hạnh phúc lớn nhất đời tôi”.
Quảng Trị là một trong những địa bàn có số lượng liệt sĩ lớn nhất cả nước. Theo thống kê, trên địa bàn tỉnh hiện vẫn còn hơn 31.000 liệt sĩ chưa được tìm thấy; hơn 25.000 trường hợp đã được quy tập nhưng chưa xác định được danh tính. Trên phạm vi cả nước, con số này còn lớn hơn nhiều, với khoảng 175.000 hài cốt liệt sĩ chưa được quy tập và hơn 300.000 mộ chưa xác định danh tính.
Những con số ấy không chỉ là dữ liệu khô cứng, đằng sau đó là những cuộc đời chờ đợi. Có những người mẹ qua đời mà vẫn chưa biết nơi con mình nằm xuống. Có những người vợ dành cả tuổi thanh xuân trong chờ đợi. Có những người con lớn lên chỉ qua ký ức và những câu chuyện kể, rồi tiếp tục hành trình đi tìm cha trong vô vọng.
Thời gian trôi qua khiến việc tìm kiếm ngày càng khó khăn. Nhân chứng lịch sử ít dần, địa hình thay đổi, dấu tích chiến tranh bị xóa mờ. Nhiều khu vực từng là chiến trường nay đã trở thành rừng cây, khu dân cư hoặc bị bom đạn cày xới đến mức không còn dấu vết ban đầu. Chính vì vậy, khát vọng của thân nhân liệt sĩ đôi khi không chỉ tìm lại trọn vẹn hài cốt, mà chỉ cần một dấu tích đủ để xác nhận, để có thể gọi tên, để thắp nén nhang, để khép lại một hành trình chờ đợi kéo dài hàng chục năm.
*Lễ truy điệu, an táng hài cốt liệt sĩ được phát hiện, quy tập ở Thành cổ Quảng Trị. Ảnh: HƯNG THƠ
500 ngày đêm tìm đồng đội
Đầu tháng 4.2026, ở khu vực rừng khe núi Cha Lỳ (thôn Cựp, xã Hướng Lập), từ sáng sớm đến tối mịt, rất đông thành viên ở Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ Đoàn Kinh tế – Quốc phòng 337 (Quân khu 4) tập trung ở đây để tìm kiếm hài cốt liệt sĩ. Từ ngày 2.4 đến ngày 6.4, ở độ sâu khoảng 1,5m dưới lớp đất, đơn vị này đã phát hiện, quy tập được 2 hài cốt liệt sĩ cùng nhiều di vật, đặc biệt có lọ thủy tinh chứa thông tin được bảo quản cẩn thận. Trước đó, ngày 1.4 và 24.3, cũng tại khu vực rừng khe núi Cha Lỳ, Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ đã quy tập được 2 hài cốt liệt sĩ.
Đại úy quân nhân chuyên nghiệp Lưu Văn Trí – Đội quy tập hài cốt liệt sĩ Đoàn Kinh tế – Quốc phòng 337 chia sẻ, nhiều di vật như mảnh vải dù, cúc áo, tăng võng sau hơn 50 năm chỉ còn lại rất mong manh. Vì vậy, mỗi lần khai quật, anh và đồng đội phải bóc từng lớp đất một cách thận trọng để không làm mất đi dấu vết quan trọng.
Có những chuyến đi kéo dài nhiều ngày, ăn rừng, ngủ võng, đối mặt với mưa nắng thất thường. Nhưng với anh Trí và đồng đội, đó là nhiệm vụ thiêng liêng. “Phía sau mỗi hài cốt là một gia đình đang chờ đợi. Đó là động lực để chúng tôi không được phép dừng lại” – anh Trí chia sẻ.
Không chỉ có Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ Đoàn Kinh tế – Quốc phòng 337, mà giữa nắng gắt miền Trung, trên những triền đồi, cánh rừng, hay vùng đất từng là chiến trường, các đội quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc các đơn vị quân đội vẫn ngày ngày lật từng lớp đất, tìm kiếm từng dấu vết nhỏ nhất. Công việc đòi hỏi sự kiên trì, tỉ mỉ và cả sự nhẫn nại, nhưng không ai chùn bước.
Trước khối lượng công việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ và xác định danh tính liệt sĩ còn rất lớn, ngày 2.4, Chính phủ đã tổ chức “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” trên cả nước. Phát động chiến dịch tại Thành cổ Quảng Trị, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà – Trưởng ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ – nhấn mạnh, đây không chỉ là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, mà còn là trách nhiệm thiêng liêng, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.
Chiến dịch được triển khai theo từng giai đoạn, từ tháng 1.2026 đến tháng 7.2027 sẽ hoàn thành lấy mẫu ADN đối với toàn bộ mộ liệt sĩ chưa có thông tin trong các nghĩa trang và số hài cốt mới tìm kiếm. Giai đoạn tiếp theo sẽ mở rộng đối với các trường hợp có một phần thông tin nhưng chưa xác định được danh tính. Mục tiêu của chiến dịch là tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt và xác định danh tính khoảng 18.000 trường hợp, góp phần làm vơi đi nỗi đau của các gia đình.
Tại Quảng Trị, lãnh đạo tỉnh cam kết sẽ triển khai đồng bộ các giải pháp, huy động tối đa lực lượng, phương tiện, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và kêu gọi người dân cung cấp thông tin. Theo Đại tá Lê Hồng Việt – Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, địa phương đặt mục tiêu tìm kiếm khoảng 240 hài cốt liệt sĩ trong thời gian 500 ngày đêm. Đồng thời, xây dựng kế hoạch cụ thể để giám định ADN đối với hơn 25.000 hài cốt chưa xác định danh tính.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị Lê Văn Bảo khẳng định, tỉnh sẽ nỗ lực cao nhất, phối hợp chặt chẽ các lực lượng để hoàn thành mục tiêu, sớm đưa các liệt sĩ trở về với gia đình và quê hương.
Trên mảnh đất Quảng Trị hôm nay, có những thân nhân liệt sĩ mòn mỏi đi tìm người thân; có những người lính thời bình kiên trì đào xới từng tấc đất; có sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị với quyết tâm cao nhất. Mỗi hài cốt được tìm thấy không chỉ là một con người trở về, mà còn là một gia đình được vơi đi nỗi đau, một lời hứa của dân tộc được thực hiện.
Thắp hy vọng đoàn tụ với chiến dịch 500 ngày đêm tìm hài cốt liệt sĩ.
HƯNG THƠ (Báo Lao động)