CHỢ ĐÊM THỜI KHÁNG CHIẾN

Chúng tôi không ngờ bà là vợ của ông Nguyễn Hữu Ánh, một xã đội trưởng xã Điện Xuân nổi tiếng đánh giặc trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Ăn cơm mới nói chuyện cũ, bà Văn kể:  Những năm 1969 đến 1973, lúc còn thiếu niên, “cô bé” Văn và số bạn bè cùng trang lứa như Bốn Uôi, Phạm Thị Mạnh, Nguyễn Thị Định và bà Nuôi “ bắt” xe đò ra các chợ: Cồn, Hàn,Miếu Bông…, ra các tuyến đường như Hùng Vương, chợ cũ bến xe Đà Nẵng mua gạo, mắm muối, đường, sữa, cá khô, mắm cái, mì chay ông Phật, bánh kẹo, thuốc tây, đồng hồ…về bán giá rẻ lại cho cán bộ, bộ đội, du kích và dân trụ bám tại hai xã Điện Văn, Điện Xuân ( nay là xã Điện Hồng}.

Có những chuyến hàng như: loa phóng thanh, ra-đi-ô, lao , máy đánh chữ, mực quay rô-nê-ô… các cô giao liên đã thuê xe lam chở vào Miếu Bông, Hòa Phước rồi đi qua Điện Thắng, trút hàng tại Trảng Nhật để tránh tai mắt địch. Lúc đó, mì chính ( bột ngọt) là mặt hàng rất quan trọng đối với dân làng bám trụ và bộ đội, cán bộ, du kích, nên hàng này bảo vệ đến tận nơi cũng rất công phu. Từng gói mì chính được đóng gói nhỏ, bỏ vào bao phân u- rê để khỏi bị địch phát hiện.

Những mặt hàng lớn, đồng vốn ít ỏi hễ gặp lính Sài Gòn là bị lục tung, cướp sạch, vì chúng nghi các cô là giao liên tiếp tế cho cộng sản. Có lần bị địch bắt, các cô giao liên bị tra tấn rất dã man nhưng vẫn cắn răng chịu đựng, không khai báo gì có hại cho cách mạng. Có lần cô Văn đi từ Điện Văn xuống Điện Thọ gặp lính Trung đoàn 51 địch gí súng vào ngực, móc dây chuyền, bông tai vàng rồi mới thả đi.

Khoảng giữa năm 1968- 1969 tại Trường Tiểu học Cẩm Văn gần nhà bà Cửu Giảng có một lối đi chung của nhân dân trong xóm. Quân Mỹ ở Ngã Ba Cẩm Lý đi lên càn ở thôn Cẩm Văn. Du kích đã nhận định địch sẽ đi lên tuyến đường của quân mình nên tiến hành gài mìn. Các du kích: Nguyễn Lệ, Ngò, Một… tham gia thực hiện nhiệm vụ này và đã hy sinh. Nhiều tên Mỹ, ngụy và cả chó Bẹc-giê của chúng đã bỏ mạng. Sau đó máy bay địch đã đến cứu đám tàn quân còn lại. Chúng hung hãn lục lọi, truy xét gọi hai cô Văn, Uyển và chú Sinh: Có thấy Vi-xi ( Việt cộng) ở đâu không? Mọi người đều lắc đầu: No Vi-xi ( không thấy Việt cộng),

Có lần, địch đi phục kích ban đêm, ngang qua nhà cô Bảy Đẹp, chúng ném lựu đạn trúng hầm làm con cô ấy chết oan ức. Lần khác, cô Văn cùng cô Phạm Thị Phú đi Đà Nẵng về qua đò ông Kinh sát cầu Cẩm Lý thấy bọn địch treo ngược chú Nguyễn Thỉnh ở làng Cẩm Văn lên cành cây và sát hại.

Có một kỷ niệm cô Văn bảo không thể quên là năm 1968, cô cùng bạn là Ngô Thị Thứ đi chợ Ái Nghĩa mua gạo về bán cho bộ đội thì gặp bọn lính ngụy ở Ái Nghĩa xuống phục kích tại miếu Đôi làng Lạc Thành. Chúng bắn xối xả. Cô và cô Thứ vừa gánh gạo vừa chạy. Một viên đạn sượt qua ngực cô Thứ. Cô và cô Thứ bị địch bắt về giam 1 tháng tại thị trấn Ái Nghĩa. `        Chúng căn vặn truy hỏi có phải mua gạo tiếp tay cho cộng sản không; các cô chối, nói là mua gạo về ăn và chuẩn bị đám giỗ. Chúng đành phải thả người.

Năm 1971, có lần cô Văn và bác Ngô Thị Ba mua hàng từ Đà Nẵng về ngang qua Điện Thọ , lên Cẩm Lý thì lính Mỹ ở vọng gác bắn xuống. Bác Ba trúng đạn ở đầu máu chảy thành dòng xuống đòn gánh. Cô Văn dìu bác Ba lu loa rằng mình làm ăn lương thiện mà bị bắn nhầm vô tội vạ nên được chúng băng bó và khâu vết thương .

Vì sao có tên Chợ đêm thời kháng chiến?, nhà báo, nhà văn Lê Anh Dũng buột miệng hỏi. Chú Nguyễn Hữu Ánh, chồng cô Văn giải thích: Gọi là chợ đêm vì chợ họp hằng đêm, giao động từ 5 giờ chiều đến hơn 7 giờ tối. Nói là chợ nhưng chỉ là một cái xóm nhỏ gồm những hộ dân cư tập trung thành xóm để bán hàng. Khách hàng chủ yếu vẫn là bộ đội. Khi bộ đội mua hàng thường xuyên cử nhóm đeo súng cảnh giác địch.

Có những lúc hàng khan, hàng hết, cô Văn phải băng bộ lên làng trên Lạc Thành xin mua hàng giá gốc về Cẩm Văn bán lại. Cô Văn tâm sự: Việc lời lãi của chợ đêm kháng chiến chủ yếu để vừa đóng góp quỹ nuôi quân, nuôi bộ đội, cán bộ vừa làm nhiệm vụ liên lạc nắm bắt tình hình địch.

Gần 50 năm, cô Văn đang kể chuyện bất chợt reo lên: Cô còn có một bạn gái nữa vừa bà con trong tộc, vừa cùng quê tên là Phạm Thị Sáu cũng là giao liên và cùng buôn bán cho chợ đêm kháng chiến. Cô Sáu chia sẻ qua điện thoại về hoạt động của mình: Những mặt hàng gì bộ đội cần thì đều cung ứng đầy đủ như: áo mưa, vải dù, cá hộp, thuốc tây, mắm cái, mì ông Phật. Thường là một công hai việc: vừa đem thư từ vùng căn cứ cách mạng ra cho cơ sở ở Đà Nẵng, vừa kết hợp mang hàng thiết yếu về bán lại cho bộ đội. Tiền lời rất ít vì xác định phục vụ cho bộ đội là chính. Cứ thế cô Sáu cùng cô Văn đi lại như con thoi Đà Nẵng- bến xe Lệ Trạch- đồi Đức Ký-dọc bờ sông Điện Tiến-qua sông Điện thọ-qua đường cái ngang-qua thôn Cẩm Lý-lên thôn Cẩm Văn. Đi đường này có nguy cơ bị phục thì lách đi đường khác từ Điện Tiến qua vùng 5 lên đò về Điện Văn.

Việc các cô giao liên cũng nhiều sáng tạo như gánh thuốc nổ giấu trong rổ sắn lát 2 lớp bỏ lên ga Lệ Trạch, qua các trạm gác từ Cầu Đỏ rồi đến Hòa Cầm, tiếp đến là chợ Bần Quân ( Hòa Phát bây giờ), ra Ngã ba Huế và quận Nhì rồi đến bến xe lam Đà Nẵng để giao cho cơ sở. Hoặc giấu lựu đạn M26 trong thân cây chuối. Địch lục soát khắp người, lục cả đôi đép nhưng không phát hiện ra lựu đạn giấu trong cây chuối.

Còn rất nhiều chuyện, nhiều nữ giao liên trong chợ đêm thời kháng chiến ở Cẩm Văn mà vợ chồng cô Phạm Thị Văn muốn kể. Cô Văn có nguyện vọng được có một cuộc gặp gỡ riêng với đồng đội, bạn bè cùng trang lứa để nhắc nhở cho con cháu không quên một thời ác liệt gian khổ song cũng rất hào hùng, say mê.