Quốc khánh 2/9 là dịp cả dân tộc cùng nhìn lại chặng đường đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước và tri ân những người đã hy sinh vì Tổ quốc. Hơn nửa thế kỷ sau chiến tranh, một “cuộc hành quân trong thời bình” vẫn đang tiếp tục, kết nối hồ sơ lịch sử, nhân chứng, di vật, dữ liệu và công nghệ để tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt Liệt sĩ, để đưa những người đã làm nên hòa bình trở về.
* Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại khu vực quàn hài cốt Liệt sĩ được tìm thấy ở Công viên Lê Thị Riêng, ngày 17/7
Gần 60 năm chờ một người trở về
Câu chuyện liệt sĩ Huỳnh Văn Quên và người vợ chờ đợi ông suốt 58 năm là một minh chứng ý nghĩa cho Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt Liệt sĩ.
Ngày 6/7/2026, thông tin về hài cốt cùng những di vật ghi tên Huỳnh Văn Quên phát hiện tại Công viên Lê Thị Riêng, TPHCM được đăng tải trên báo chí. Đọc được thông tin, gia đình ông Huỳnh Văn Mười ở xã Vàm Cỏ, tỉnh Tây Ninh nhận ra nhiều chi tiết trùng khớp với người anh đã mất liên lạc từ năm 1968 và trình báo chính quyền địa phương.
Ông Quên là anh cả trong gia đình 11 người con, nhập ngũ năm 1966 và mất liên lạc với gia đình trong năm 1968. Theo hồ sơ, ông thuộc đơn vị Quân Giải phóng miền Nam và hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968.
Phía sau hành trình xác minh ấy còn có câu chuyện của bà Nguyễn Thị Lệ, người đã có lời hứa hôn với ông Quên trước ngày ông ra trận.
Gần 60 năm, bà Lệ vẫn giữ mối quan hệ với gia đình ông Quên, tham gia các dịp giỗ chạp, chăm sóc cha mẹ ông khi còn sống và được các em ông xem như chị dâu trong gia đình.
* Nhiều kỷ vật của liệt sĩ Huỳnh Văn Quên được trao lại cho gia đình
Đến tháng 7/2026, sau quá trình xác minh, cơ quan chức năng xác định hài cốt được tìm thấy là liệt sĩ Huỳnh Văn Quên. Ngày 18/7, Sở Nội vụ tỉnh Tây Ninh ban hành quyết định công nhận bà Nguyễn Thị Lệ là vợ liệt sĩ Huỳnh Văn Quên.
“Từ nay tui là vợ ông ấy thật rồi…”, bà Lệ nói.
Một danh tính được xác định đã khép lại 58 năm chờ đợi của một gia đình. Nhưng với hàng nghìn gia đình khác, hành trình tìm kiếm người thân vẫn đang tiếp tục.
Khi từng manh mối được nối lại
Việc tìm thấy hài cốt liệt sĩ Huỳnh Văn Quên tại Công viên Lê Thị Riêng cho thấy tìm kiếm sau chiến tranh không chỉ là câu chuyện khảo sát, khai quật. Mỗi địa điểm, hiện vật và thông tin được lưu giữ đều có thể trở thành một mắt xích trong quá trình xác minh.
Khu vực Công viên Lê Thị Riêng từng gắn với các trận đánh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968. Sau nhiều thập kỷ, địa hình đã thay đổi đáng kể. Vì vậy, việc xác định vị trí và tổ chức tìm kiếm phải dựa trên nhiều nguồn thông tin.
Hồ sơ lịch sử, tài liệu quân sự, bản đồ, ảnh tư liệu, lời kể của nhân chứng và thông tin do người dân cung cấp được kết hợp để từng bước khoanh vùng. Khi hài cốt được phát hiện, di vật đi kèm tiếp tục trở thành nguồn thông tin phục vụ xác minh. Tính từ ngày 23/6 đến hết ngày 28/8, tổng số hài cốt liệt sĩ được phát hiện, quy tập tại Công viên Lê Thị Riêng đã lên 510 hài cốt liệt sĩ, trong đó hơn 250 bộ có di vật.
* Lực lượng chức năng làm nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng
Trường hợp liệt sĩ Huỳnh Văn Quên là ví dụ rõ về giá trị của những dấu tích còn lại. Một tờ quyết định điều động còn đọc được thông tin đã giúp cơ quan chức năng bước đầu xác định trường hợp này, mở ra quá trình tìm kiếm thân nhân và đối chiếu hồ sơ.
Thực tế đó cho thấy, với những trường hợp không thể xác định chỉ bằng ADN, phương pháp thực chứng dựa trên việc tổng hợp, đối chiếu hồ sơ, nhân chứng, di vật và các nguồn thông tin khác vẫn giữ vai trò quan trọng.
Theo Vĩnh Long Online