Không ồn ào, tháng Chín cứ lặng lẽ đi qua những ngõ phố bằng sắc nắng dịu, những cơn gió Thu mơn man khe khẽ lay hàng cây và bằng một bầu trời cao xanh vời vợi như vừa được gột rửa sau những ngày mưa. Đứng giữa đất trời, tôi bất chợt nghe trong lòng một tiếng thì thầm rất xa… rất khẽ… nhưng da diết đến nao lòng. Đó là tiếng thì thầm của non sông!
Tháng Chín mùa, mà mỗi người con nước Việt dù ở đâu, làm gì, cũng thấy trong tim mình một niềm xúc động đặc biệt. Bởi có một mùa Thu lịch sử đã trở thành bất tử trong ký ức dân tộc. Mùa Thu của độc lập, của tự do, của một đất nước đứng lên bằng ý chí quật cường và khát vọng ngàn đời. Nhưng có lẽ, phía sau những ngày tháng hào hùng ấy còn có những câu chuyện lặng thầm. Đó là câu chuyện về những con người đã đi qua chiến tranh và không trở về. Đó là những người lính Cụ Hồ, họ ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ. Họ rời mái nhà, rời quê hương, rời vòng tay mẹ, mang theo trong ba lô vài bộ quần áo, một lá thư, một tấm ảnh nhỏ… và mang theo cả niềm tin rằng rồi sẽ có ngày đất nước thanh bình. Nhưng có những cuộc chia tay không có ngày trở lại. Năm tháng đi qua. Những mái tóc đã bạc. Những người mẹ chờ con ngày ấy nay có người đã trở thành những nấm mồ xanh cỏ. Những người vợ từng đứng bên hiên nhà tiễn chồng ra trận, đôi mắt vẫn hướng về phía cuối con đường, rồi mòn mỏi đợi chờ cho đến tận cuối đời.
Chiến tranh có thể lùi xa trong lịch sử, nhưng ký ức về những người đã nằm xuống thì không bao giờ được phép lùi xa trong trái tim dân tộc. Bởi mỗi tấc đất hôm nay đều có thể mang trong mình một câu chuyện. Một dòng sông từng in bóng người lính. Một cánh rừng từng che chở những đoàn quân. Một ngọn đồi từng vang tiếng gọi đồng đội. Một nghĩa trang nằm lặng giữa trời xanh, nơi hàng nghìn ngôi sao đất nước đang ngủ yên trong lòng đất mẹ. Và đâu đó, giữa những ngày tháng Chín, nếu ta biết lắng lòng, có thể nghe thấy lời thầm thì của quá khứ. Không phải tiếng súng. Không phải tiếng bom. Mà là tiếng thì thầm của các Anh hùng Liệt sĩ: “Đất nước hôm nay thế nào rồi?” Câu hỏi ấy không cần một lời đáp thành tiếng.
Bởi đất nước đang hiện hữu trong từng con đường, từng mái trường, từng cánh đồng, từng thành phố rực sáng về đêm. Đất nước đang lớn lên trong bước chân của những người trẻ, trong những em bé cắp sách tới trường, trong những mùa lúa trĩu bông, trong những chuyến tàu nối dài Bắc – Nam. Và đất nước ấy được dựng xây từ máu xương của biết bao thế hệ. Vì thế, tri ân không chỉ là thắp một nén nhang, mà là nhớ, là gọi đúng tên những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì hạnh phúc Nhân dân. Quan trong hơn là tìm lại một phần đời còn thất lạc trong ký ức gia đình; là cúi xuống trước một ngôi mộ chưa có tên; là nâng niu một kỷ vật đã ngả màu thời gian. Và kể cho thế hệ sau nghe rằng: Có một thời, ông cha họ đã sống, đã chiến đấu và đã hy sinh để chúng ta có được ngày hôm nay. Có những điều tưởng như rất nhỏ, nhưng lại khiến lịch sử không bị lãng quên. Một cái tên được gọi lên giữa nghĩa trang. Một bó hoa đặt xuống bên phần mộ. Một giọt nước mắt của người thân sau hàng chục, hàng trăm ngày mong đợi. Một bàn tay run run chạm lên tấm bia và khẽ nói: “ Các anh ơi! Chúng tôi đã tìm được các anh rồi…”
Chỉ một câu ấy thôi cũng đủ làm tháng năm lặng lại. Bởi phía sau một cái tên là một cuộc đời. Phía sau một phần mộ là một gia đình. Phía sau một người lính là cả một quê hương. Và phía sau sự hy sinh của hàng triệu người là dáng hình Tổ quốc. Tháng Chín năm nay, tôi muốn đi chậm hơn một chút. Đi qua những con phố đông người, nghe tiếng cờ bay trong gió, nhìn những sắc màu của mùa Thu, để tự hỏi mình: Chúng ta đã làm gì để xứng đáng với những người đã nằm xuống? Có lẽ, câu trả lời không nằm ở những điều quá lớn lao. Đó là sống tử tế, biết yêu thương, biết trân trọng hòa bình, biết giữ gìn từng giá trị mà cha ông để lại và biết cúi đầu trước lịch sử, ngẩng cao đầu trước tương lai. Đặc biệt là, đừng để những cái tên từng làm nên đất nước bị chìm khuất trong thời gian. Bởi dân tộc nào biết nhớ về những người đã hy sinh, dân tộc ấy sẽ biết mình từ đâu mà đến và phải đi về đâu.
Tháng Chín về, nắng Thu trải vàng trên những hàng cây. Gió khẽ lay những cành lá. Trên những nghĩa trang, những ngọn nến lung linh trong chiều muộn. Tôi đứng trước những phần mộ im lặng và bỗng thấy đất trời như gần lại. Có thể những người đã khuất không nghe được tiếng chúng ta. Nhưng chúng ta vẫn có thể nghe thấy tiếng họ. Một tiếng gọi rất khẽ từ lòng đất. Một lời nhắn gửi vượt qua thời gian: Hãy sống cho xứng đáng với hòa bình. Hãy nhớ những người đã hy sinh. Hãy yêu đất nước bằng chính những điều bình dị nhất mỗi ngày. Và hãy để những cái tên của họ tiếp tục được gọi. Gọi giữa tháng Chín. Gọi giữa những mùa Thu. Gọi giữa lòng những người đang sống. Để từ lòng đất mẹ, những vì sao đã hóa thành bất tử vẫn lặng lẽ soi đường cho Tổ quốc. Để tiếng vọng non sông không bao giờ tắt. Và để mỗi chúng ta, trong một khoảnh khắc thật yên, có thể nghe được lời thầm thì của lịch sử: “Ta đã trao cho các con một đất nước bằng cả tuổi xuân và sự sống của mình. Hãy gìn giữ lấy.”
VIỆT PHƯƠNG