“Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt Liệt sĩ” (Chiến dịch 500 ngày đêm) đang tạo nên một chuyển động mạnh mẽ, huy động sự vào cuộc của các cấp, các ngành, lực lượng quân đội, cựu chiến binh và đông đảo Nhân dân.
Theo Trung tướng Hoàng Khánh Hưng – Chủ tịch Hội Hỗ trợ gia đình Liệt sĩ Việt Nam, bên cạnh tìm kiếm, quy tập và giám định ADN, việc chỉnh sửa, đính chính thông tin trên bia mộ để “trả lại tên cho Liệt sĩ” cũng là nhiệm vụ hết sức quan trọng. Bởi thời gian không còn chờ đợi; càng chậm, cơ hội tìm kiếm và xác định danh tính những người đã hy sinh càng khó khăn.
Tạp chí Sức khoẻ Cộng đồng đã có buổi trò chuyện trực tiếp với Trung tướng Hoàng Khánh Hưng – Chủ tịch Hội Hỗ trợ gia đình Liệt sĩ Việt Nam về “Chiến dịch 500 ngày đêm”.
Thưa Trung tướng, “Chiến dịch 500 ngày đêm” hiện đang được triển khai như thế nào?
Trước hết phải khẳng định, “Chiến dịch 500 ngày đêm” là một bước đột phá mới của Chính phủ. Tôi cho rằng chiến dịch đã thực sự đi vào lòng người, không chỉ đối với những người đang sinh sống ở Việt Nam mà cả cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, thậm chí cả những người từng ở bên kia chiến tuyến.
*Trung tướng Hoàng Khánh Hưng – Chủ tịch Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam (đội mũ) với hành trình “Trả lại tên cho liệt sĩ” trong “Chiến dịch 500 ngày đêm” (Ảnh: NVCC)
Qua chiến dịch, họ thấy được tính nhân văn, nhân đạo của dân tộc Việt Nam đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Đặc biệt, chiến dịch đã huy động được sức mạnh của cả dân tộc, sự tham gia của nhiều tầng lớp nhân dân.
Các cựu chiến binh cũng vào cuộc rất tích cực. Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam đã nhận được nhiều thông tin từ những cựu chiến binh từng chiến đấu, từng chứng kiến nơi đồng đội hy sinh, an táng. Có người hiện nay không còn nhớ chính xác tọa độ hay địa điểm, nhưng họ cố gắng kể lại, viết lại những gì mình nhớ được. Đây là những nguồn thông tin rất quý, giúp chúng tôi có thêm cơ sở để tiếp tục tìm kiếm.
Điểm khác biệt rất lớn của chiến dịch lần này là trước đây công tác tìm kiếm, quy tập thường được triển khai theo những kế hoạch nhỏ lẻ của từng đơn vị, từng địa phương. Còn bây giờ, công tác này đã trở thành một kế hoạch, một hệ thống, một chương trình và một biện pháp thống nhất từ Trung ương đến cơ sở. Vì vậy, sự vào cuộc đạt hiệu quả rất rõ rệt.
Ví dụ như tại Công viên Lê Thị Riêng, từ khi khai quật đến nay đã phát hiện hàng trăm hài cốt liệt sĩ. Nhiều địa bàn từng là chiến trường ác liệt như Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Tây Nguyên, miền Đông Nam Bộ, miền Tây Nam Bộ cũng đang tích cực triển khai tìm kiếm, quy tập các hài cốt liệt sĩ trong những mộ tập thể.
Mặc dù chiến dịch mới triển khai khoảng 4-5 tháng nhưng kết quả bước đầu rất đáng ghi nhận. Các đội quy tập của quân đội cũng đã trở lại những chiến trường năm xưa ở Lào, Campuchia và các khu rừng thuộc chiến trường Tây Nguyên để tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.
Riêng với Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam, Hội xác định những nhiệm vụ trọng tâm nào trong “Chiến dịch 500 ngày đêm”?
Hội xác định một trong những nhiệm vụ trọng tâm là chỉnh sửa, đính chính thông tin trên bia mộ để trả lại tên cho liệt sĩ.
*Trung tướng Hoàng Khánh Hưng tại Công viên Lê Thị Riêng – Nơi tìm được hàng trăm hài cốt liệt sĩ (Ảnh: NVCC)
Đảng và Chính phủ hiện nay đang tập trung rất lớn cho công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ và giám định ADN. Còn Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam xác định nhiệm vụ trọng tâm của mình là làm sao chỉnh chính xác thông tin trên bia mộ, bởi đây cũng là một việc làm hết sức quan trọng.
Hiện nay, tại hơn 3.000 nghĩa trang có trên 60 vạn hài cốt liệt sĩ đang yên nghỉ. Phần lớn vẫn còn những trường hợp sai sót về thông tin như năm sinh, ngày hy sinh, năm nhập ngũ, đơn vị, quê quán…
Những sai sót này có nguyên nhân từ hoàn cảnh chiến tranh. Có trường hợp người lính bị thương nhưng đơn vị tưởng đã hy sinh; sau đó một thời gian, người bị thương mới hy sinh. Trong chiến đấu, các đơn vị cũng thường sử dụng mật danh chứ không phải phiên hiệu chính thức; địa giới hành chính, tên tỉnh, tên huyện cũng có nhiều thay đổi theo thời gian.
Vì vậy, thông tin trên bia mộ còn sai sót là điều khó tránh khỏi. Nhưng chỉ cần sai một thông tin nhỏ thì cũng có thể khiến gia đình không thể làm thủ tục đưa hài cốt liệt sĩ về quê.
Việc đính chính thông tin vì thế rất cần thiết. Tuy nhiên, nơi nào chính quyền và cơ quan chính sách tích cực, nhiệt tình phối hợp thì một trường hợp cũng phải mất vài ba tháng. Có trường hợp thậm chí mất vài năm. Chính vì vậy, Hội tập trung vào việc đính chính thông tin trên bia mộ, qua đó trả lại tên cho liệt sĩ. Tôi cho rằng đây là một nhiệm vụ hết sức quan trọng.
Nhiệm vụ thứ hai là Hội góp phần hỗ trợ thân nhân các gia đình liệt sĩ đưa hài cốt liệt sĩ từ những chiến trường năm xưa, từ các nghĩa trang ở miền Nam về với đất mẹ. Đây cũng là mong muốn của rất nhiều thân nhân gia đình liệt sĩ. Hội đặt mục tiêu đưa khoảng 250-300 hài cốt liệt sĩ về với quê hương, đất mẹ. Nhiệm vụ thứ ba là tiếp tục vận động, hỗ trợ xây dựng nhà tình nghĩa, tặng quà, tặng sổ tiết kiệm và hỗ trợ các gia đình liệt sĩ còn khó khăn.Đó là ba nhiệm vụ trọng tâm mà Hội đang tập trung thực hiện để hưởng ứng “Chiến dịch 500 ngày đêm”.
Để triển khai hiệu quả, Hội đã có văn bản gửi các chi hội, các tổ chức hội cấp tỉnh, đề nghị thực hiện chiến dịch bằng khả năng đóng góp của từng hội viên. Năng lực của chi Hội, của Hội đến đâu thì tham gia cùng chính quyền địa phương đến đó, góp phần thực hiện tốt chiến dịch của Chính phủ.
Qua những kết quả bước đầu, Trung tướng đánh giá như thế nào về ý nghĩa của “Chiến dịch 500 ngày đêm”?
Theo tôi, bước đầu chiến dịch đã đạt những kết quả rất tốt, tạo niềm tin cho thân nhân các gia đình liệt sĩ chưa tìm được người thân.
Qua công tác tìm kiếm, quy tập, họ tin rằng sớm muộn con em mình cũng sẽ được trở về với quê hương, về nơi chôn rau cắt rốn.
Ngay cả trong những trường hợp chưa xác định được danh tính, thân nhân vẫn hy vọng ít nhất xương thịt của con em mình sẽ được đưa ra khỏi những khu mộ tập thể, những cánh rừng sâu, được an táng ở những nghĩa trang khang trang, ấm cúng hơn, được Tổ quốc ghi nhận và đặt vào một nơi trang trọng. Đó là một giá trị rất lớn của chiến dịch.
Tôi nghĩ chiến dịch cũng làm cho đất nước bình yên hơn, bởi qua đó, thân nhân gia đình liệt sĩ thấy rằng Đảng, Nhà nước không bỏ sót bất cứ người lính nào đã hy sinh vì Tổ quốc.
Đương nhiên, chiến tranh đã để lại những tổn thất rất lớn. Có những gia đình có thể sẽ không bao giờ tìm được hài cốt người thân, có những trường hợp không thể xác định được danh tính. Nhưng qua chiến dịch, họ có thêm niềm tin và sự yên lòng.
Một ý nghĩa khác rất quan trọng là chiến dịch góp phần giáo dục thế hệ trẻ về lòng biết ơn đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc; những người đã đổ xương máu để chúng ta có được cuộc sống hòa bình hôm nay.
Theo Trung tướng, đâu là những yếu tố quan trọng giúp công tác tìm kiếm, quy tập đạt được kết quả như hiện nay?
Có thể nói, đây là thời điểm, thời cơ và điều kiện rất thuận lợi để triển khai chiến dịch.
Trước đây, muốn tìm một khu mộ tập thể, chúng ta không biết chính xác phải đào ở đâu, tìm ở đâu. Bây giờ, chúng ta có thêm nhiều nguồn thông tin quý giá, trong đó có ảnh chụp từ trên không của Không quân Hoa Kỳ, thông tin từ các cựu chiến binh từng tham chiến tại Việt Nam và ký ức của những người dân từng sống tại địa bàn.
Chính những nguồn thông tin đó giúp chúng ta xác định được những vị trí cần khai quật.
Ví dụ tại Công viên Lê Thị Riêng, trước đây khu vực này từng có sự thay đổi về địa hình, được sử dụng làm công viên. Khi hài cốt được di chuyển, nhiều người cho rằng ở đó không còn hài cốt liệt sĩ nữa.
Nhưng sau này, khi có thêm những thông tin từ ảnh chụp trên không, từ các cựu chiến binh và người dân địa phương, chúng ta mới có cơ sở để xác định những vị trí có thể còn mộ liệt sĩ.
Có trường hợp người dân từng chứng kiến việc đối phương chôn cất hài cốt liệt sĩ nhưng nhiều năm không có điều kiện cung cấp thông tin. Khi chiến dịch được phát động, những ký ức đó được khơi lại và trở thành nguồn thông tin rất quý cho công tác tìm kiếm.
Hội cũng đang hợp tác với các cựu chiến binh Hoa Kỳ. Việc này mang lại những kết quả như thế nào?
Ngoài các tổ chức chính trị – xã hội và những người từng tham gia chiến đấu, chúng ta còn có cơ hội tăng cường quan hệ với các cựu chiến binh Hoa Kỳ, Viện Hòa bình Hoa Kỳ, các tổ chức phi chính phủ và một số trường đại học như Đại học Texas, Đại học Harvard, Đại học Georgia.
*
Tri ân các Anh hùng liệt sĩ đã hy sinh cho nền độc lập, tự do của Tổ quốc (Ảnh: NVCC)
Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam đã thực hiện việc này từ năm 2011 và đến nay đã có những kết quả tương đối tốt. Riêng năm 2024, các cựu chiến binh Hoa Kỳ đã cung cấp cho Hội thông tin về 21 vị trí mộ tập thể của liệt sĩ Việt Nam tại Tây Ninh, Bình Phước, Đồng Nai, Bình Dương.
Theo thông tin mà các cựu chiến binh Hoa Kỳ cung cấp, số lượng hài cốt tại những vị trí này không nhỏ. Nếu được khai quật đầy đủ, số lượng có thể lên tới hàng nghìn hài cốt liệt sĩ. Chúng tôi rất mong muốn những vị trí này sớm được tổ chức khai quật. Bởi khi chúng ta khai quật và thông báo kết quả cho phía bạn, đó không chỉ là sự tri ân mà còn là sự động viên, khích lệ để họ tiếp tục cung cấp thêm những thông tin về các vị trí mộ tập thể khác.
Theo những gì tôi tìm hiểu tại Bảo tàng Thủy quân lục chiến của Hoa Kỳ, số lượng mộ tập thể của liệt sĩ Việt Nam còn rất lớn. Có nơi ít nhất khoảng 10 người, có nơi lên tới hàng trăm người. Vì vậy, chúng ta phải tích cực tìm kiếm.
Trung tướng vừa nhấn mạnh rằng thời gian không còn nhiều. Điều gì khiến ông đặc biệt lo lắng?
Thời gian bây giờ không chờ đợi chúng ta nữa. Thời gian không cho phép chúng ta chậm thêm. Nếu càng chậm thì hài cốt liệt sĩ sẽ càng bị phân hủy. Có những nơi khi mới đào lên, xương vẫn còn nguyên. Nhưng khi tiếp xúc với không khí, ánh sáng, hài cốt có thể nhanh chóng bị phân hủy, chỉ cần chạm tay vào cũng có thể vỡ vụn. Đó là điều khiến chúng tôi rất lo lắng.Bên cạnh đó là năng lực giám định ADN hiện nay. Cả nước có một số trung tâm giám định, nhưng năng lực xét nghiệm có giới hạn. Nếu số lượng mẫu hài cốt đưa về quá lớn thì cần tính toán khả năng tiếp nhận, bảo quản và giám định.
Vấn đề đặt ra là phải làm sao vừa đẩy nhanh tiến độ tìm kiếm, quy tập, vừa bảo đảm việc lấy mẫu, bảo quản mẫu và giám định ADN được thực hiện đúng quy trình. Đây là một bài toán rất lớn. Nhưng tôi cho rằng điều quan trọng nhất hiện nay là phải tranh thủ thời gian, tranh thủ mọi nguồn thông tin, mọi nguồn lực xã hội và sự phối hợp của các bên để tìm kiếm, quy tập được càng nhiều hài cốt liệt sĩ càng tốt.Bởi phía sau mỗi hài cốt là một gia đình đang chờ đợi. Và phía sau mỗi cái tên được trả lại là một câu chuyện, một sự hy sinh của người lính đối với Tổ quốc.
“Chiến dịch 500 ngày đêm” không chỉ là một chiến dịch tìm kiếm hài cốt. Sâu xa hơn, đó là hành trình đưa những người đã hy sinh trở về với gia đình, trả lại tên cho những người đã nằm xuống và thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt Nam.
Xin trân trọng cảm ơn Trung tướng!
Theo Tạp chí Sức khỏe cộng đồng