Tỉnh Quảng Ngãi là một trong những địa phương chịu nhiều mất mát trong chiến tranh, cũng là tỉnh có cả đường biên giới với nước bạn Lào và Campuchia. Vì vậy, “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” (viết tắt là Chiến dịch 500 ngày đêm) được tỉnh Quảng Ngãi triển khai rộng khắp các địa bàn trong nước và trên nước bạn Lào, Campuchia với lòng biết ơn và tri ân sâu sắc các anh hùng liệt sĩ.
Vượt qua “5 không” trên đất bạn
Những ngày này, cán bộ, chiến sĩ Đội Quy tập mộ liệt sĩ Bộ CHQS tỉnh Quảng Ngãi (Đội K53) là những người bận rộn nhất. Các anh vừa hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập (TKQT) hài cốt liệt sĩ (HCLS) tại 3 tỉnh: Sekong, Champasak, Attapeu (Lào) và tỉnh Ratanakiri (Campuchia) trở về nước. Chưa kịp nghỉ ngơi, các anh lại bước vào Chiến dịch 500 ngày đêm TKQT HCLS trong nước.
Dành cho chúng tôi những giây phút ít ỏi ở hiện trường khu vực thăm dò, tìm kiếm HCLS khu vực đường Trường Chinh thuộc phường Đăk Cấm và phường Kon Tum (Quảng Ngãi), cán bộ, nhân viên, chiến sĩ Đội K53 đã chia sẻ những câu chuyện cảm động về hành trình vượt qua khó khăn để TKQT, đưa HCLS về với Đất mẹ Việt Nam.
* Lãnh đạo Trung ương, Quân đội và tỉnh Quảng Ngãi động thổ khai quật, tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại đường Trường Chinh. Ảnh: ANH SƠN
Thượng tá Phạm Thành Chung, Chính trị viên Đội K53, cho biết: Mùa khô 2025-2026, gần 70 cán bộ, chiến sĩ Đội K53 đã triển khai TKQT, hồi hương HCLS trên địa bàn 3 tỉnh Nam Lào và tỉnh Ratanakiri (Campuchia). Địa bàn tìm kiếm chủ yếu là rừng núi, đồi dốc hiểm trở, khí hậu, thời tiết khắc nghiệt, điều kiện ăn ở, sinh hoạt thiếu thốn. Thậm chí tổ tìm kiếm ở khu vực Ô Zô (tỉnh Ratanakiri, Campuchia) hằng ngày phải đối mặt với “5 không”: Không dân cư, không đường đi lại, không điện lưới, không sóng điện thoại, không nước sạch.
Thiếu tá QNCN Hoàng Văn Tài, phiên dịch tiếng Campuchia của Đội K53, thực hiện nhiệm vụ tại địa bàn “5 không” chia sẻ: Mỗi lần đi tìm kiếm, Đội K53 phải mang theo lương thực, thực phẩm đủ dùng từ 7 đến 10 ngày, hành quân xuyên rừng, lật từng thớ đất, viên đá, ngọn cỏ lần tìm từng dấu tích của bộ đội ta. Hết lương thực, thực phẩm quay trở về lấy, rồi lại tiếp tục đi tìm. Cứ như vậy, dấu chân cán bộ, chiến sĩ Đội K53 đã in khắp những cánh rừng nguyên sinh của đất nước bạn.
“Mỗi lần tìm thấy dấu tích của bộ đội ta hoặc HCLS trên đất nước bạn, chúng tôi vô cùng xúc động. Vì, mỗi HCLS được tìm thấy, quy tập và đưa trở về Đất mẹ không chỉ góp phần xoa dịu nỗi đau chiến tranh, đáp ứng nguyện vọng thiết tha của thân nhân liệt sĩ mà còn thể hiện sâu sắc đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, “đền ơn đáp nghĩa” của dân tộc Việt Nam”, Thiếu tá QNCN Hoàng Văn Tài xúc động nói.
*Lãnh đạo tỉnh Quảng Ngãi viếng các liệt sĩ. Ảnh: ANH SƠN
Mùa khô 2025-2026, đơn vị đã xử lý 600 thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ; tổ chức tìm kiếm tại 19 huyện thuộc 3 tỉnh Nam Lào và 6 huyện thuộc tỉnh Ratanakiri, Campuchia. Tổ chức khảo sát, đào tìm với tổng khối lượng khoảng 2.200m³ đất, đá và đã tìm thấy 16 HCLS, trong đó có 10 hài cốt ở Lào, 6 hài cốt ở Campuchia.
Tìm dấu tích mộ liệt sĩ tập thể sau gần sáu thập kỷ
Trong buổi lễ triển khai công tác khai quật, TKQT HCLS tại khu vực đường Trường Chinh do Ban chỉ đạo TKQT và xác định danh tính HCLS tỉnh Quảng Ngãi tổ chức, cựu chiến binh (CCB) Trần Thanh Hòa, gần 80 tuổi, là người xúc động nhất. Ông thường xuyên đưa tay lên lau những giọt nước mắt chảy dài trên má. Ông là chiến sĩ trinh sát Trung đoàn 24A (Mặt trận Tây Nguyên), trực tiếp tham gia trận đánh Biệt khu 24 Tết Mậu Thân 1968. Theo CCB Trần Thanh Hòa, sau trận đánh, Trung đoàn 24A có hơn 200 cán bộ, chiến sĩ hy sinh. Đơn vị đã tổ chức lực lượng, phương tiện vào đưa liệt sĩ ra ngoài, nhưng chỉ đưa được các liệt sĩ ở vòng ngoài. Sau này, danh sách cán bộ, chiến sĩ hy sinh bên trong Biệt khu 24 được Trung đoàn ghi: “Chưa lấy được thi hài”.
Ký ức về những đồng đội còn nằm lại trong căn cứ đối phương đã ám ảnh CCB Trần Thanh Hòa suốt gần 6 thập kỷ qua. Ông đã tham gia nhóm nghiên cứu hỗn hợp Việt Nam-Hoa Kỳ, tìm hiểu nhiều tài liệu, kết nối nhiều nguồn tin, kể cả từ cựu binh Mỹ, để hỗ trợ lực lượng chức năng TKQT HCLS. “Khu vực đường Trường Chinh thuộc phường Đăk Cấm và phường Kon Tum hôm nay chính là vị trí giữa phía Tây Biệt khu 24 và phía Đông Trại MACV Kon Tum. Thông tin từ cựu binh Mỹ cung cấp thì có khoảng 70-90 người chôn tại đây. Số liệu này hoàn toàn khớp với hồ sơ của Trung đoàn 24A. Tôi hy vọng, đợt TKQT lần này sẽ có kết quả, sớm đưa các HCLS về với quê hương, gia đình”, CCB Trần Thanh Hòa nói.
*Đội K53 tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Lào. Ảnh do Đội K53 cung cấp
Theo Đại tá Bùi Yên Tĩnh, Phó cục trưởng Cục Tác chiến (Bộ Tổng Tham mưu), đã có đầy đủ cơ sở để triển khai kế hoạch, phương án khai quật, TKQT HCLS tại khu vực đường Trường Chinh. Đặc biệt, thông tin từ hội thảo ngày 29-5 và quá trình khảo sát thực địa, dùng ra-đa xuyên đất để thăm dò tìm, kết hợp đối chiếu hồ sơ, tài liệu làm đường Trường Chinh của các cơ quan chức năng, doanh nghiệp rất hữu ích đối với công tác TKQT HCLS tại địa bàn này.
Theo Đại tá Bùi Yên Tĩnh, việc thăm dò tìm kiếm được tiến hành hai bước. Bước một là đào thăm dò các rãnh ngang cắt qua mặt đường, nhằm hạn chế thấp nhất ảnh hưởng đến hạ tầng ngầm và công trình của người dân. Khi thăm dò có kết quả sẽ tiến hành bước hai là quy tập. Quá trình thăm dò, tìm kiếm, khai quật phải bảo đảm chặt chẽ, chỉ huy thống nhất. Cùng với đó phải làm tốt công tác bảo đảm an toàn công trường và kiểm soát chặt chẽ thông tin.
Đồng chí Y Ngọc, Phó chủ tịch Thường trực UBND tỉnh, Trưởng ban chỉ đạo TKQT và xác định danh tính HCLS tỉnh Quảng Ngãi khẳng định: Nhiệm vụ lần này là tiến hành khai quật, thăm dò dứt điểm để đưa hài cốt các liệt sĩ thuộc Trung đoàn 24A, Tiểu đoàn Đặc công 406, Tiểu đoàn Bộ binh 304 hy sinh trong Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 về với đồng đội và quê hương. Tỉnh Quảng Ngãi sẽ tập trung tối đa các nguồn lực, huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và sự đồng thuận của nhân dân để việc TKQT HCLS lần này mang lại kết quả cao nhất.
NGUYỄN ANH SƠN (Báo QĐND)